A'oa'oga i le lalolagi pe a uma le AI

Tatou te lē o aʻoaʻoina a tatou fanau mo le vaitaimi o le AI ma faʻamatalaga o loʻo lumanaʻi mai. E faʻapefea ona tatou faʻamautinoa le lumanaʻi o aʻoaʻoga? O le ā le fofo?

Speak Your Mind! - "A'oa'oga i le Post AI World" saunia e Barry Cooper

26–Aokuso–2024 | O se Toe Fa'afouina Fou, o se toe fanaufouina fou e taula'i atu i mataupu tau tagata ma le tagata soifua ma se toe iloiloga loloto o le auala tatou te fa'aogaina ai le a'oa'o atu, ma le fa'aaogaina o le AI fa'atupuina. O se taula'iga i tomai fatufatua'i ma fa'amatalaga auiliili ma le lautele o le malamalama ma le malamalama e maua ai ki e tatala ai le gafatia atoatoa o le fa'aleleia atili o tekinolosi. Susu mai i le a'oa'oga i le lalolagi pe a uma le AI.

“Ua tanumia i tatou i lalo o le mamafa o faamatalaga, lea ua fenumiai ma le poto; o le tele ua fenumiai ma le tamaoaiga ma le tamaoaiga ma le fiafia… O i matou o manuki ma tupe ma fana.” Toma Faatalitali

Aʻoaʻoga i le lalolagi post AI, Verbalists Education

faʻatomuaga

Pe sa'o ea le faiga o a'oa'oga i aso nei mo le lalolagi o taeao? I le avea ai ma se faia'oga mo le silia ma le 20 tausaga, o le fesili lenei ua ou fesiligia ai a'u lava. O le fa'alauiloaina o le ChatGPT ia Novema 2022 ua suia ai lo tatou lalolagi i se auala e o'o lava i le tula'i mai o le initaneti, po'o le lalolagi atoa, po'o le amataga o le vaitaimi o pisinisi i le 300 tausaga talu ai na le mafai ona faia. E le gata i le malamalama, ae o le fa'aogaina o lena malamalama ua na'o le tasi le ki e alu ese ai.

Na ou fanau i le si'usi'u o Tupulaga X. Ou te manatua ina ua maua se matou laina telefoni i lo matou fale, ou te manatua leo vili ma le vili solo. Sa ou taʻalo i fafo ma e tolu ma fa a matou televise TV. Afai e te manaʻo e matamata i se mea, e tatau ona e sao i le taimi ma o se tagata taʻalo vitio o se mea taugata. Ou te manatua le le mautonu i le komepiuta muamua na ou vaai i ai i le aoga, o se taumafaiga a le BBC ma se lau lanu meamata. Sa ta'u mai ia te au o le lumanai: sa tatau ona ou faalogo. Ou te manatua le alualu i luma o tekinolosi, ua taunuu le initaneti, imeli ma satelite TV. E mafai ona e pu'eina i luga o lau televise, ona o'o mai lea o auaunaga fa'asalalau ma milionea i luga ole laiga, ua avea nei ma piliona. Sa masani ona ou vili telefoni i le numera tasi i le taimi, o lea ua mafai ona ou fesili ia Siri.

Ua ou vaaia le suiga o aoaoga i lo'u olaga i le auala lava lea e tasi mai laupapa sioka i luga o luga o le initoneti laupapa lagona i le mea na foliga mai na o se liliu o le ulu. E taua tele lenei mea mo i tatou uma i le taimi nei o faiaoga, matua, ma tamaiti aoga. O lenei tekonolosi fou o se vaega o lo tatou fa'atasi i le lumana'i ma e tatau ona tatou mafaufau fa'atasi pe fa'apefea ona sili atu ona tatou fa'aoga mea na fa'amama e Pandora mo i tatou. AI o lo'o suia mea i luga o le laufanua a'oga. ChatGTP, o se gagana tele fa'ata'ita'iga AI ua na'o se tasi o vaega o le fa'afanua fou tekonolosi.

O a'oa'oga fa'apitoa ose mea e taumafai a'oga ma faia'oga. Talu ai e mafai e AI ona suʻesuʻeina le tele o faʻamaumauga o lona uiga o le aʻoaʻoina o faʻataʻitaʻiga, aemaise lava i le aʻoaʻoina o le gagana e mafai ona maua ai se poto masani faʻapitoa. O lo'o fa'aogaina nei e masini fa'ainitaneti mai le tele o 'au'aunaga lenei tekinolosi. E tutusa lea ma le fa'agasologa o a'oa'oga e fa'ataga ai a'oa'oga i luga ole laiga e fa'afetaui i le tagata fa'aoga e ala ile algorithm. O le togiina o tofitofiga ma su'ega o se tasi lea o galuega e tele taimi e alu ai i a'oa'oga, o lea e mafai ai fo'i ona tu'u atu i AI.

O le fatuina o mea na ave ai le lalolagi i le afa ma o lenei mea e taʻitaʻia ai le tele o le ChatGTP ae faʻapea foʻi ma le tele o isi faʻavae AI foafoa: fatuina ata, code, musika e oʻo lava i le faʻaosofia o se faʻamalosi. O lenei fatuga o mea e faʻavae i luga o se faʻataʻitaʻiga gagana tele e faʻaogaina ai se algorithm e vaʻai ai le isi upu e faʻaaoga pe a faia ni tusitusiga.

O isi auala AI o loʻo faʻaaogaina nei i aʻoaʻoga e aofia ai fesoasoani faʻapitoa ma faʻataʻitaʻiga vavalo.

Ae o le a le mea o tatou faia iinei? Aisea tatou te talanoa ai i lenei mea? Aua o le suiga tele lea i le auala tatou te feagai ai ma faʻamatalaga ma manatu talu mai le fatuina o le gagana. I le talafaasolopito atoa o mea fou fou ua mafua ai se suiga o le sami i sosaiete ma le auala tatou te vaai ai ia i tatou lava ma isi. O le mea fou o mea pueata na taʻitaʻia ai le au tusiata i le atinaʻeina o le selau o aʻoga fou ma auala e vaʻai ai i le lalolagi, o le lomitusi na fesoasoani i le amataina o le toe fuataʻiga ma tuʻu ai le toe faʻafouina i Europa atoa, o le telefoni feaveaʻi na auina atu tagata faʻatau i le atunuʻu ma komepiuta feaveaʻi ma Wi-Fi. e leai se aoga o le ofisa ao matou sosola i faleoloa kofe e fefaʻatauaʻi, tusitusi, fatuina ma faʻatau.

AI o lona uiga e faigofie ona tatou maua faʻamatalaga, e faigofie ona tatou auala i le foafoaga ma o le a faʻaaogaina uma. Ae e le pei o le lomitusi, generative AI e le atoatoa, e le toe faʻatusaina o tatou mafaufauga e pei o se mea, ae o se faʻamatalaga algorithmic o se vave: o se mea sili ona matautia. Ua tatou i ai i le amataga o se suiga e mafai ona suia ai le natura o aʻoaʻoga: pe sili atu pe leaga e faʻalagolago i mea tatou te faia e sosoo ai.

A'oga i le Post AI World

Mataupu 1: Le taunuu mai o AI

O le au faifilosofia ua fiafia i le atamai faafoliga mo le tele o seneturi, o syllogisms a Plato ma masalosaloga a Descartes o loʻo i ai uma se sao i le foafoaina o mea ua tatou vaʻaia i aso nei. Afai tatou te pipii atu i le seneturi lea tatou te vaʻai ai i tekinolosi e amata ai ona fatuina le moni o AI e tatau ona tatou amata ia Alan Turing. O loʻo i ai se pepa taʻutaʻua na saunia e Turing e taʻua o le "Masini Masini ma le Atamai" o loʻo tuʻuina atu ai le Taʻaloga Faʻataʻitaʻi, e taʻua i le lauiloa o le Turing Test. O se komepiuta ma se tagata o lo'o natia mai le saite ma taumafai le fa'amasino e fa'ailoa po o fea e ala i le faiga o fesili. O le pasia o le su'ega e le o se fa'amaoniga o le atamai, ae o lo'o fa'aalia ai le polokalame komipiuta e le mafai ona iloa le eseesega o le gagana mai le tagata.

Ua matou pasia lenei fa'ailoga i le tele o taimi i le taimi nei, e ui o le komepiuta o lo'o fa'aogaina e le o tautala moni i le gagana: latou te malamalama, e ala i le fa'ata'ita'iina o gagana lapopo'a, o le upu e ono soso'o mai i se fa'asologa. Mo se fa'ata'ita'iga: afai e talosagaina e lisi lanu pe a uma le mumu i le auala e sili ona talafeagai e ono fai mai ai le polokalama: moli, samasama, lanumeamata, lanumoana (peita'i e mafai e le tagata ta'alo snooker ona fai mai samasama, lanumeamata, enaena, lanumoana piniki ma le uliuli). Fa'ata'ita'iga gagana tetele e tautala e ala i se algorithm, e le o le malamalama.

Ua tele taimi na manumalo ai le AI i le 30 tausaga ua tuanaʻi: I le 1997, na faiaʻina ai e le IBM supercomputer “Deep Blue” le siamupini o le lalolagi o le chess o Garry Kasparov; ma i le 2016, na faiaʻina ai e le “Alpha Go” a Google ia Lee Sedol i le 'Go'. Peitaʻi, e leʻi malamalama lava Alpha Go i tulafono o le 'Go'. Ma e le tautala le ChatGTP i le Igilisi.

Ia Novema 2022, na faʻalauiloa ai e le OpenAI le ChatGPT lomiga 3 i tagata lautele: o le polokalama sili ona vave ona tuputupu aʻe i le talafaasolopito. Na sosoo ai ma lomiga mulimuli ane ma o loʻo matou faʻatali mo le lomiga 5 e aliali mai (atonu i le taimi e lolomiina ai lenei mea). O nei polokalame faʻatupuina AI ua kopiina ma isi lomiga o nei faʻataʻitaʻiga gagana tetele ua maua i luga o le initaneti, faʻapea foʻi ma isi faʻavae faʻatupuina. O lenei mea, ioe, sa vave ona fiafia i ai faiaʻoga ma isi matata o loʻo gaosia mea i le taimi o a latou galuega. O tagata maketi, tusitala kopi, tagata fatufatuga, tagata aʻoga ma le tele o tamaiti aʻoga. Na vaʻaia e faiaʻoga lenei mea o se auala e pulea ai le faʻateleina o galuega o loʻo talosagaina i latou e faia, aemaise lava le gaosiga o punaoa, galuega faʻailoga ma pulega. O se avanoa ma o se faʻafitauli foʻi. E ui e mafai e nei faʻataʻitaʻiga faʻatupuina ona fatuina, ae mafai foʻi ona latou maua se avanoa mo le gaoi ma le pepelo.

O le a le mea o loʻo faia e AI i aso nei? O tulaga nei e sefulu o lo'o fa'atulagaina ia Iulai 2023.

  • Tusiupu: fa'afaigofie le fa'amauina o galuega ma faiga
  • Jasper: fesoasoani i tusitala e foia poloka ma fesoasoani i le fausaga.
  • ChatGPT: o se faʻataʻitaʻiga gagana e faʻavae i luga o le fausaga faʻapitoa o le GPT, e faʻaaogaina mo le fatuina o anotusi ma suʻesuʻega.
  • Dall-E2: fa'atupu ata mai fa'amatalaga tusitusiga
  • Autodesk's Generative Design: fa'asilisiliina ata ile inisinia
  • Wordtune: meafaigaluega tusitusi
  • Manatu: coworking platform
  • GitHub Copilot: fesoasoani e tusi le code
  • VEED: fesoasoani fa'atonutonu vitio
  • Speechify: o se tusi-i-tautala talosaga e faaliliu ai tusitusiga tusitusi i upu tautala

I tulaga taʻitasi o loʻo i ai se oloa mai nei faʻavae ma faʻaoga e manaʻomia ona matuaʻi mafaufauina. Pe tatou te iloa le mea na sau ai?

Aafiaga i galuega

O loʻo matou laa atu i le mea ou te taʻua o le AI ma Faʻamatalaga tausaga. O lo'o aga'i i luma fa'atekinolosi. Mo se faʻataʻitaʻiga, e oʻo atu i le 2025 o nisi suʻesuʻega fai mai 25% o tagata o le a galulue mamao, o isi valoʻaga fai mai e oʻo atu i le 2027 o le maketi AI o le a $ 407 piliona. Ae o aso nei 75% o tatou ua fefefe e uiga i faʻamatalaga sese mai AI ma 40% o pisinisi o loʻo popole i tekinolosi faʻalagolago. O le fua faatatau o le 100,000,000 galuega i luga o le tafailagi e lagolagoina lenei tekinolosi fou e le maua ai se auala e faʻaoga lelei ai pe i se auala e lagolagoina ai le sosaiete o loʻo i ai, aemaise lava pe a e mafaufau i aʻoaʻoga. O a'oa'oga ua le toe fa'atatau i fa'amatalaga, ae o tomai, manatu, felafolafoaiga. I se AI i le lumanaʻi o le a tatou manaʻomia tekinolosi, futurists e oʻo lava, ae sili atu nai lo lena o le a tatou manaʻomia le tagata soifua e faʻamautinoa tatou te faʻatonuina tekinolosi ma tekinolosi e le faʻatonuina i tatou.

O loʻo i ai le tele o tali vave i AI e mafai ona tatou faitau i ai i le taimi nei: faʻafefea ona tusi faʻamalosi lelei, faʻafefea ona taofi tamaiti kopi i suʻega, faʻafefea ona tatou faʻaogaina meafaigaluega fou e faʻaitiitia ai le mamafa o galuega (o se galuega o le a le pine ae foloina. ma isi mea). O elemene ia e tatau ona tatou talanoaina. O a'afiaga umi o tala fa'asaienisi ma taumatematega. O atamai faakomepiuta ua mafaufauina ma popole i le umi e mafai ai ona tatou mafaufau i le manatu: Issac Asimov, Arthur C. Clarke, le tele o vaega o le Star Trek o loʻo faʻaalia uma ma vavalo le tulaga mataʻutia o le leai o se atamai o le tagata o lo tatou foafoaga o loʻo alu rogue.

Aafiaga o A'oga

O le va o le mea lea o lo'o tatou misia: o le a'afiaga o le vaeluagalemu ma le umi i a'oga. E fa'afefea ona tatou aga'i i luma i se auala e le na'o le taula'i atu i le fa'a'ole'ole, ae 'alo'ese mai le pute apocalyptic o lo'o va'ava'ai atu i ai le au fa'asalalau fa'asalalau?

O le laasaga muamua o le talia, o le AI revolution in Education o loʻo i ai iinei ma o le a naʻo le atinaʻeina ma faʻalauteleina lona aapa atu. O loʻo i ai nei a matou masini faʻapitoa faʻapitoa e tuʻuina mai ia i matou mea uma e mafai ona matou manaʻomia: o se seti o faʻamatalaga i luga o le physics, o se faʻafanua o le osofaʻiga a Roma i Carthage i lalo o Scipio Africanus, o se tala e lagolagoina le aoga o AI ... aua le toe fai atu.

O le faafitauli tatou te feagai o se faafitauli sa tatou i ai muamua. Ua tatou i ai i se fetaulaiga ala i atinae. E toatele o le a vaai i lenei mea o se toe fanaufouina, o se toe fanauina i le vaitau faatekinolosi, ae nai lo lena, ou te finau o lenei vaitau faatekinolosi o le mea moni o le luitau ae le o le fofo.

Afai tatou te fia tilotilo i le toe faʻafouina moni o se faʻatusatusaga. I seneturi ua mavae i Italia na pule ai le Pope, o le lalolagi sa i le totonugalemu o le atulaulau ma sa i ai le talitonuga i le Atua ma le lalolagi a sau: sa i ai le faatuatua. I lalo o le Urban II na faalauiloa ai e le Ekalesia taua i le igoa o le faatoilaloina paia: o fitafita o loo faapotopoto mo Europa atoa, ma feosofi atu i le konetineta ma le naunautai faalelotu e le taofiofia e toe maua mai le teritori mai fili, ma fasiotia i latou e le talitonu e pei ona latou faia. O le Urban VII na faʻasaina le atinaʻeina faʻasaienisi i luga o le mafuaaga na ia tautala saʻo ai i tusitusiga paia (na tuʻuina Gallileo i lalo o le falepuipui mo lena).

E foliga mai o se lalolagi e mamao ese mai i aso nei o fesoʻotaʻiga ma faʻamatalaga-oaʻoa, ae o loʻo i ai se autu masani. O lo'o i ai se pule e tasi, mamana, fa'atonu e tafe mai ai fa'amatalaga ma manatu: i le tasi itu. E le'i fa'atauaina le fatufatua'i ma le mafaufau loloto i fafo atu o le gaosiga o faatufugaga ma musika e viia ai manatu o lo'o iai i totonu o le ekalesia.

I tua i le faaiuga o le 1400s o lenei pule na finauina e le filosofia o le humanism: o se tuufaatasiga o le toe mauaina o le lalolagi anamua ma ana galuega ma se suʻesuʻega fou o le lalolagi masani. O taʻitaʻi o igoa tatou te iloa uma lava: Leonardo, Michelangelo, Donatello, Raphael ma isi. Sa matou maua le Renaissance. O le toe fanauina ma le toe iloiloina o manatu sa faatautaia o tatou mafaufauga mo se taimi umi. Sa i ai le faasaienisi, saolotoga o mafaufauga, toe foi atu i manatu masani o le tagata, filosofia ma tusitusiga na avea ma faasologa o le aso ma na amata ona fai e tusitala e pei o Machiavelli ni fesili manaia e uiga i le mana. Sa talia foi e le Ekalesia ni manatu fou ma ni auala fou o mafaufauga.

O aso nei, o le faʻaaogaina o le AI ua aveese ai se mea faaletagata mai le gaosiga o meafaitino, anotusi, faatufugaga, ma manatu . O lenei atamai algorithmic (lea o le a avea ma atamai faʻapitoa i le taimi tatau) ua fausia i luga o le tua o le teuina o le malamalama i luga o le initaneti. O se afi suʻesuʻe. Ae ui i lea, e le o se tagata, e le mafaufau, ma tatou te manaʻomia se mea e sili atu pe afai tatou te faʻaaogaina i le mea sili. Tatou te manaʻomia, e pei lava o le Renaissance, le elemene faaletagata.

A aunoa ma se uunaiga a le tagata e nofo filemu la tatou uo AI fou, e aunoa ma se mafaufau e faitau mea o loo taʻitaʻiina ai i tatou i le mailei lava e tasi na mau ai o tatou augatuaa seia tatalaina e filosofia alualu i luma: mauaina faamatalaga o le talalelei. O le fa'afitauli lea na feagai a'o le'i toe fa'afouina ma se mailei e le tatau ona tatou toe pa'u'u i ai.

O le oʻo mai o AI e leʻo se toe faʻafouina, matou te manaʻomia moni se toe fanauina o le mafaufau ina ia mautinoa tatou te alualu i luma ma faʻaogaina lenei tekonolosi fou i se auala e manuia ai i tatou uma. E le mafai ona tatou nofonofo ma talia mea ua taʻu mai e AI. Matou te manaʻomia le faʻatagata, mafaufauga faitio, ma le fatufatuaʻi.

Faʻaaogaina le mana o AI

I se lumana'i tamaoaiga AI, o se a'oa'oga fa'ale-aganu'u ma tagata e taua tele e tu'uina atu ai le fa'amatalaga o lo'o va'aia ai fa'amatalaga. O aʻoaʻoga faʻale-aganuʻu o se tasi lea o auala e malamalama atili ai, tuʻufaʻatasia manatu mai le salafa o le paneta, mai atunuʻu eseese, lotu, faʻalapotopotoga, faʻalapotopotoga faʻaagafesootai ma tamaoaiga, faiga faʻapolokiki ma filosofia. O aʻoaʻoga faʻale-aganuʻu ma tagata e tuʻuina mai ia i tatou se tioata e mafai ai ona tatou suʻesuʻeina le lalolagi ma le manino aʻo fatuina se sosaiete ma se lagona sili atu o latou tagata soifua.

E sili atu nai lo o tatou olaga eseese, talaaga, filosofia ma talafaasolopito e faatatau foi i le suesueina o tomai tatou te manaomia e ola ai. E tatau ona aoao a tatou tamaiti aoga pe faapefea ona taaalo i se au, pe faapefea ona taitai, pe faapefea ona fai se fesili, malamalama po o fea tonu e taoto ai le mana; fa'aaoga mafaufauga taua, Fofoina o fa'afitauli, Tomai su'esu'e, feso'ota'iga, ma le galulue fa'atasi. Afai tatou te faʻaogaina lelei AI i totonu o aʻoaʻoga e tatau ona tatou malamalama i aʻafiaga o lona lautele, feololo i le umi faʻaoga ma aʻoaʻo e tusa ai. E tatau ona tatou fatuina se siosiomaga mo le manuia e sau i vaega e tolu: talaaga, fesoʻotaʻiga ma fesoʻotaʻiga.

O lo'o matou fa'amaualuga, toe fa'atupuina se faiga masani iinei i le seneturi luasefulu tasi. O lenei faiga e tolu-vaega o le mea moni o se Trivium fou: kalama, manatu ma le tautala. Na taʻua o le upu 'trivium' i le Vaitau Tutotonu, o nei tomai faavae na vaʻaia o le faʻavae pito i lalo o le faʻasalalauga e fitu: o le isi fa o Musika, Geometry, Arithmetic, ma Astronomy. O nei tomai i le gagana (grammar, logic and rhetoric) o loʻo faʻavaeina a tatou manatu fou mo le AI Age: faʻamatalaga, fesoʻotaʻiga ma fesoʻotaʻiga. Ua le na'o le fa'atulagaina ma le fa'aogaina o le gagana, ae fa'atatau i le fausaga ma le malamalama o le lalolagi.

O le anotusi , e pei lava o le Kalama, o le faavae lea. I lenei tulaga, o le faavae lea mo aoaoga i le lalolagi o le AI. A aunoa ma se anotusi faaleaganuu, tamaoaiga lautele, ma talafaasolopito e faavae ai a tatou faaiuga, e le mafai ona tatou agai i tua atu o faamatalaga ua tuuina mai ia i tatou e le AI gaosia. E mautinoa lava e le mafai ona tatou fesili mo mea sao pe iloilo lelei le taunuuga o le AI pe a tuuina mai ia i tatou taunuuga mai a tatou fesili.

O le fesootaʻiga o le mafai lea ona galulue faʻatasi ma isi, ae ia fesootaʻi foʻi ma le lalolagi. I se nofoaga faigaluega ua faʻateleina le toʻatasi ma le oʻo mai o galuega ma aʻoaʻoga i luga ole laiga, e taua tele lenei mea e le gata ina faʻaitiitia ai tomai ua i ai, ae ia aʻoaʻo atili mai isi ma e ala i isi. O le vaʻaiga a faʻataʻitaʻiga faʻatuputupu aʻe o le a toe atagia mai ai ia te oe faʻailoga tagata o au fesili ma lau auala; peitaʻi, o le fautuaga a se uo poto e mafai ona ave oe i nofoaga e te leʻi mafaufauina muamua.

E tai tutusa lava le fesootaʻiga ma le faʻataoto: o le faʻamatalaina o o tatou manatu, ae ia malamalama foʻi o fesootaʻiga e lē naʻo upu i luga o se itulau poʻo se lauga i luga o le ea. O le auala tatou te momoli atu ai faʻamatalaga le tasi i le isi o loʻo suia i aso uma, o le tautala, tusitusiga, gagana eseese, fesootaʻiga faʻaagafesootai, fesootaʻiga i totonu o le tagata lava ia, e lē tautala, vaʻaia, faʻamatematika, faʻasaienisi, faʻa-tusiata, ma musika o vaega uma ia o a tatou fesootaʻiga i aso uma. O aʻoaʻoga i le vaitaimi o faʻamatalaga e tatau ona tuʻuina atu ai tomai e faʻaleleia atili ai le leo i se taimi ma se nofoaga patino.

O le lu'itau e tele ma o le fofo, i la'u vaai, o le toe foi i le faʻatulagaina o le talisapaia o aʻoaʻoga, ae faʻatasi ai ma le upega tafaʻilagi e mamao atu nai lo le mea e maua mai e aʻoaʻoga masani, tu ma aga faʻaonaponei. Matou te atiina ae le faʻamatalaga mo a matou tamaiti aoga ia malamalama, fausia lo latou fesoʻotaʻiga i le lalolagi ma o latou tagata soifua ma tuʻuina atu ia i latou meafaigaluega e tautala ai ma malamalama i le lalolagi aʻo suia i lona saoasaoa faʻateleina.

Mataupu 2: Le taua o le Tulaga

O le talaaga o le maa tulimanu ma le faavae lea o le sauniuni mo se lumanaʻi o le AI. I se lalolagi o loʻo maua ai faʻamatalaga i le tele o ituaiga i le taimi lava e tasi, o lo tatou tiute le faʻamautinoa o a tatou tamaiti aʻoga ma fanau, ma paʻaga, o loʻo i ai se faʻavae malosi, lautele, ma malamalama e faʻamama ma faʻaaoga ai na faʻamatalaga. O le talaaga e faʻatatau i le malamalama i le aganuʻu, le tulaga moni o le tamaoaiga, ma le talafaʻasolopito o loʻo e galue ai - ina ia mafai ona e fesiligia ma iloilo ma le atamai faʻamatalaga o loʻo tuʻuina atu ia te oe.

Ina ia maua se malamalamaga fa'ale-aganu'u malosi, e mana'omia e le tamaititi a'oga le fa'alauiloaina o le lalolagi, agava'a fa'ale-aganu'u ma le Fia'iliga Fa'aatamai. O vaega ia o fa'avae ia e fa'avae ai vaega maualuga o le faitau ma le mafaufau loloto, iloiloga fa'atatau, ma le mea e sili atu ona taua, mafaufauga fatufatua'i. O le fa'avae o le malamalama o lo'o aofia i le fa'alauiloaina o le lalolagi atoa ma le agava'a fa'aleaganu'u e tu'uina atu ai se ma'a tu'ufa'atasiga i le mafaufau fia iloa e mafai ona latou fa'atusaina manatu ma fa'amaoniga o lo'o tu'uina atu ai. I totonu o lenei fa'avae e fa'atupuina ai le atamai fa'alagona ma fa'atupuina ai le lagona alofa ma le agaalofa tatou te amata va'aia ai le iloa o le tagata lava ia. O lena tomai e mafaufau ai i le tagata lava ia i le taimi moni o lona uiga o le malamalama lelei o se vaega o le faagasologa o le faia o faaiuga ma o le faʻaaogaina o AI e sili atu ona manino ma sili atu le manuia ona o le tagata faʻaoga o loʻo i ai se seti o faʻavae e paʻu ai.  

O le fa'aogaina o nei vaega e fa'amalo ai a tatou tamaiti a'oga i le lalolagi i aso nei o lona uiga e mafai ona sili atu lo latou mautinoa i le fa'aogaina o AI e le gata o se meafaigaluega ma i nisi tulaga o se paaga pe a feagai ma galuega sili atu ona faigata. Ole fa'ata'ita'iga sili ona faigofie ole fesili ole talatalanoaga e uiga i se mea na tupu fa'asolopito: o le i ai o se malamalamaga manino fa'atatau o lona uiga e mafai e le tamaititi aoga ona talia, pe fa'afetaui mea o lo'o tu'uina atu.

O le mea tatou te le o va'aia o nisi o vaega taua e mana'omia mo fa'amatalaga i totonu oa tatou potuaoga o lo'o fa'ao'o iai. O le malamalama i le lalolagi atoa o le manaʻoga ia malamalama i le lautele o tala faʻasolopito, faʻafanua, lotu. Fa'amanuiaga ma le fa'aituau. Ua matou vaʻaia ni gaioiga na faia i lenei mea i nai tausaga ua tuanaʻi, ae e leʻi lava. O le a le tele o lo'o a'oa'oina ai tala fa'asolopito o isi aganu'u ma sosaiete i fafo atu o lau a'oga e aunoa ma se feso'ota'iga i sau lava a'oga? E oo lava i lena taimi e masani lava ona fesootai i taua po o le faatoilaloina. E tatau ona ave'esea le va'aiga a le atunu'u e fa'atatau i fa'ava-o-malo ina ia fa'ataga a tatou tamaiti a'oga e olaola i se lalolagi fa'ava-o-malo, e tatau ona fiafia e su'esu'e faiga fa'alelalolagi ma le fa'asalalauina o manatu. E tatau foi i matua ona faʻatau i lenei suiga: o le malamalama e sili atu ma le tasi le auala e vaʻai ai i le lalolagi o se meafaigaluega mamana e mafai ona tatou tuʻuina atu i tamaiti aoga ma tamaiti.

O le agava'a fa'ale-aganu'u ua fa'asalaina e le aufai a'oa'oga ma malo i tausaga ua tuana'i i se tuuga e tu'uina atu ai tomai i le faasaienisi ma le matematika. O vasega muamua e tipiina o vasega ia e fa'asili i mana'oga tau le tamaoaiga: o le mea e malie ai, ou te finau atu o vasega ia o le a maua ai le fa'amanuiaga sili i tamaiti aoga o lo'o galulue i le lalolagi o le 2040. E mafai lava ona tatou fatuina nei avanoa mo tamaiti a'oga i la tatou aoga e ala i le tauivi mo musika ma faatufugaga ma tala faatino saunia, faapea foi ma le tuuina atu o le avanoa e auai i ai i luga o se tulaga lautele: vaai i malaga, auai tusiata i le lotoifale ma vaega faaleaganuu: aemaise lava i latou e mananao e faamanatu a latou aganuu faaleatunuu. E fesoasoani matua i soo se mea e ala i le tatalaina i avanoa fou e faʻalautele ai le mafanafana o tamaiti i sina mea itiiti: meaai fou, ata tifaga fou, ata fou, tusi fou, se asiasiga fou i se faʻaaliga e uiga i se mea latou te leʻi faʻalogo i ai.

O le fia iloa o le mafaufau e le o mafaia i le tele e mafai pe tatau ai. O lenei tomai, poʻo le agavaʻa, faʻalagolago i lau vaʻaiga e taʻitaʻia ai le atinaʻeina o se faʻataʻitaʻiga faʻapitoa ma se faʻamatalaga patino e mafai ai ona faʻaogaina ma le atamai meafaigaluega AI. O se auala e fesiligia ai ma le mafaufau matala ma "faʻailoga leoleo" faasaga i tala pepelo ma faʻamatalaga manino. E mafai ona fa'aleleia i a'oa'oga e ala i fa'ata'ita'iga, faiga fa'aa'oa'oga ma i le fale e ala i le faiga lava lea e tasi.

Fa'alaua'itele i le Lalolagi

O le fa'alauiloaina lautele o le lalolagi atoa ma le malamalama fa'apolokiki o le paneta ose tulaga tumama mo le galue fa'ava-o-malo po'o le fa'atautaia o mataupu lavelave o faiga fa'apolokiki, tamaoaiga, gagana ma aganu'u. Tulaga o lona uiga o se tala fa'alelalolagi. O tagata uma i luga o le paneta o se vaega faigata tele o le atoaga, faʻamalosia ma aʻafia e lo latou talafaasolopito, o latou fale, o latou manatu na tuʻuina atu ia i latou e ala i augatupulaga o aiga poʻo faʻalapotopotoga lautele. O se tagata ola ae i le Scottish Highlands e masani lava ona ese mai se tasi mai Melepone, Abuja poʻo Sao Paulo. Ae faapefea? I le tepa muamua tatou te vaʻavaʻai i le faʻafanua, atonu o le gagana, atonu o le tausia ma le faʻatuatua: ona mafai lea ona tatou amata i meaʻai, meaʻai, talaaga faʻasolopito ma manatu faʻapolokiki; ona sili atu lea o mataupu faigata e pei o le GDP, faiga faʻapolokiki a le atunuʻu ma mafutaga faʻavaomalo.

Ae e le o lona uiga o le malamalama i aganuu uma i luga o le paneta: o se fesili faigata. E fa'atatau i le fa'atupuina o le fia iloa ma le talisapaia o le taua o se aganu'u i le tagata o lo'o e galulue fa'atasi, po'o le nofoaga o lo'o e galue ai. E fa'atatau i le malamalama i le taua o tu ma aga po'o tu ma aga fa'aituau pe a aga'i atu i le lalolagi fa'amatalaga fa'apea fo'i ma le le tele o mea e mafai ona iloa ai eseesega i le lalolagi atoa

A tatou faataitaia le fia iloa e uiga i le lalolagi, tatou te musuia a tatou tamaiti aoga ma fanau ia faia foi faapea. E mafai ona amata i se mea faigofie e pei o meaai. Na tusia e se tasi o aʻu toa, o Anthony Bourdain: “Afai o aʻu o se fautua mo soʻo se mea, o le gaoioi. I le mamao e te mafaia, i le tele e te mafaia. I luga o le vasa, pe na o le isi itu o le vaitafe. O le maualuga e mafai ai ona e savali i seevae o se isi tagata pe 'ai a latou meaʻai, o se faʻaopoopoga mo tagata uma. Tatala lou mafaufau, tu i luga mai le nofoa, alu.” E le o taimi uma e ausia ai lenei mea i totonu o se aʻoga, e le mafai ona matou toe faʻafeiloaʻi a matou tamaiti aʻoga mo se poto masani pe fai ni malaga: ae mafai ona matou faʻafesoʻotaʻi ma nuʻu ma tagata i totonu o le lotoifale ma faʻatasi ma o latou poto masani.

Ou te manatu o meaai e masani lava o le taimi muamua (ma e masani lava o le taimi sili ona faigofie) tatou te maua ai se aganuu fou: Sa ou malaga i Saina i le 30 o oʻu tausaga, ae sa ou 'ai meaai Saina talu mai loʻu laʻitiiti. E iai le mitamitaga e sau ma mea'ai ma 'ai ma se isi mai se isi aganu'u pe ae 'ai a latou mea'ai o le a avea ma amataga fa'aleaganu'u moni. O lena meaai e i ai se tala, o lena meaai e i ai se malaga: masalo i luga o le paneta, atonu e ala i fua e tuufaasolo mai le tina i le atalii, tama i le afafine. O le laasaga muamua i le malamalama i le lalolagi atoa o le 'ai ma tagata. Na ou fiafia i le araisa Jollof i Lagos, Xiaolongbao i Shanghai, Black Goat i Yunnan, New York Strip i Times Square ma Pho i auala o Hanoi. O taimi uma e 'ai ma tagata o le atunuʻu, o taimi uma e faʻaaoga atili mai le poto masani. Ae na ou faasoa atu foi se fagu Maotai i uo Saina i Edinburgh ma 'ai le pan de muerto ma se uo Mekisiko i Madrid: e mafai ona i ai le lalolagi i fafo atu o le matou faitotoa i luma.

Ina ia 'ai ma tagata e tatau ona e feiloai ma faatasi ma tagata mai le salafa o le lalolagi. O le i ai o uo mai fa'atuatuaga eseese, atunu'u ese'ese, fa'ata'ita'iina se lalolagi tatou te fa'amoemoe uma e va'ai i ai, ae fa'atagaina fo'i le avanoa e su'esu'e ai e a tatou fanau ma tamaiti a'oga. O aʻoga faʻavaomalo o se siosiomaga ofoofogia mo lenei mea pe a 20, 30, 40 atunuu eseese uma e fefaʻasoaaʻi potuaoga ma amata ona fefaʻasoaaʻi olaga o le tasi ma le isi. E i ai lava le popolevale e uiga i le fesili e uiga i isi atunuu poʻo isi auala o le olaga, ae o loʻu aafiaga i le feʻaveaʻi i luga o le paneta ua faʻaalia ai ia te aʻu tagata e fiafia e faʻamatala lo latou lalolagi i se uo fou ma e 99% o le taimi e matua fiafia lava pe a manaʻo se tasi. iloa atili.

Ou te manatua le aʻoaʻoina o le Saina Mandarin i se vaega e ala i le au faʻatau faleoloa, tagata faʻatau, tagata faigaluega faatalitali i loʻu eria i Shanghai. Soo se taimi lava ou te alu ai i se nofoaga fou o se avanoa e faataitai ai. O le mea na ou mauaina o le aʻoaʻoina o le gagana e tatau ona e lototele. E le o aʻu o se tagata e aʻoaʻoina le gagana masani, ae afai e mafai ona e talia lou maasiasi (ma ou te talisapaia o se mea faʻaPeretania tele) ma na o le alu i ai, o le a e maua ai tagata e masani ona fiafia e faʻafeiloaʻi oe i le afa. O le manatu o se tagata Peretania e ono futu sefulu inisi e la'u i luga o le auala i East Nanjing Road ona okaina lea o se kofe i le gagana Saina sa malie i le 90% o tagata na ou feiloai i ai: ae ina ua ou see i luga, sa latou mananao e fesoasoani. E le ona o le poloaiga, ae ona sa latou matua talisapaia ma faateia o le a ou faia le taumafaiga. E ofoofogia tagata, manatua pe a leai se isi mea.

A uma ona faimalaga tagata. O le suʻesuʻe e lē suitulaga i le iai i se nofoaga fou. O le ea lava o le a foliga ese. O le fa'aaluina o le taimi i se nofoaga fou e latalata atili ai lena nofoaga ia te oe. O le i ai i se nofoaga fou e le o se mea e iai se matafaga, ae o le i ai ma tagata fou i se atunuu fou. Ou te manatua le taimi muamua lava na ou alu ai i sasaʻe tutotonu ma le galu o le vevela na sosolo ia te aʻu aʻo ou laa ese mai le vaalele: e matua ese lava mai loʻu atunuu moni Peretania. Ae ui i lea, e le mafai ona e sau mai lena nofoaga, e tusa lava pe ua mavae tausaga o nofo ai iina. E na'o le mea e faanoanoa ai, e mafai ona aumaia ai le malamalama, e seasea ona avea ma tagata moni. O a femalagaaiga, tagata ma meaʻai e faʻapotopotoina o le mea lea ua uma ona tatou talanoa i ai, fiailoa. E masani lava o le vaaiga lea a i latou o loʻo i ai tupe, peitaʻi o femalagaaiga e mafai ona sili atu nai lo atunuu ese: e mafai ona avea ma siosiomaga fou e latalata i le fale. Atonu o ni nofoaga fou i totonu o lou lava atunu'u, po'o ni malaga fa'apitoa: kalapu, sosaiete, mea fou e te fiafia i ai po'o vasega fou o lo'o e aveina.

O se faʻataʻitaʻiga o lenei mea mai loʻu lava laʻitiiti: Ou te manatu o le fia iloa e taʻitaʻia ai gaioiga i le vaega a tamaiti poʻo tamaiti aoga. Ou te manatua mai loʻu laʻitiiti, sa ou ola aʻe i se eria ma se nuu tele Asia mai le Punjab, O aʻu uo Sikh sa ofoofogia, agalelei ma faʻafeiloaʻi: o lea na ou taumafai ai e aʻoaʻo ni Punjabi. A o ou 10 tausaga sa ou sailia se tusi ma lipine i le faletusi i le lotoifale, sa ou faataitai ma sa ou manao e aoao. Ae sa ou misia se elemene taua i nei taumafaiga, lagolago.

I le vaitau o le 1980, e le masani ai le fia aʻoaʻoina o se gagana Peretania e aʻoaʻoina se gagana e le masani ai, ae sili atu ona le masani ai le aʻoaʻoina o se gagana e le o Europa e ui lava e 100,000,000 tagata. E tatau ona tatou lagolagoina le fia iloa o a tatou tamaiti aoga ma a tatou fanau. Malamalama pe aisea latou te mananao ai e fai se mea ona fesoasoani lea ia i latou e mafaufau i ai. I le faaiuga, ia te au, sa lei i ai le lagolago, ma o se tamaitiiti matamuli na tolopoina ai le taumafaiga, e ui lava ou te manatua pea ni nai fuaitau na mafai ona ou pikiina.

Masalo, o lo'u faanoanoaga sili lava lea faaleaoaoga. O le tomai e tautala i se isi gagana e tatalaina ai avanoa mai lava i le amataga. E le tau mafai ona tatou faia ni talanoaga uumi, loloto ina ia maua ai aogā o se gagana ese: e pei ona ou mauaina i Saina, e oo lava i sina taumafaiga itiiti lava e mafai ona talisapaia ma fausia ai se alalaupapa i le va o oe ma tagata o loo e iai.

O le laasaga mulimuli pe a tatou agai atu i le fia iloa o le mautinoa o le avanoa e iloa atili ai o loʻo i ai pea ma avanoa. O femalagaaiga ma le maua o tagata faʻaosofia o loʻo siomia oe e le mafai ona faʻamaonia, ae o le a le mea o loʻo i ai le fia iloa o se tamaititi e mafai ona faʻatumu i totonu o le potuaoga, i le fale, i luga o le auala e ala i le faitau, matamata, suʻesuʻeina le aufaasālalau ma faʻasalalauga mai aganuʻu eseese. fa'aoso se fiafia. I le gagana fa'aPeretania o lo'o i ai le tele o fa'asalalauga mata'utia e su'e e maua ai le lautele lautele o le lalolagi. O le Economist e masani lava o se amataga lelei. I aʻoga aʻoga poʻo kalapu faʻapolokiki, talanoaga tatala, tala fou o tala fou poʻo tusitusiga faʻapolokiki sili e mafai ona amata le polo, ae o i matou o faiaoga ma matua e tatau ona i ai iina e vaʻai i faailoga o le fiafia ma maua le avanoa e suʻesuʻe ai.

Aganuu Aganuu

O le Agavaa Fa'aleaganuu o le alualu i luma masani mai le malamalama i le lalolagi atoa. O le agavaa fa'aleaganuu e lē o le mafai lea ona malamalama ma fa'atino i taimi uma i totonu o se aganu'u fou (e ui o se vaega lea o le aganu'u, e leai se tasi e mafai ona iloa mea uma) ae o le mafai lea ona va'ai ma malamalama i le taua o le aganu'u, po'o le a lava le auala e fa'aalia ai, ma galulue fa'atasi ma ia ma totonu fo'i.

O le aganuu e sau i ituaiga eseese ma o le mafai ona iloa nei mea ma lo latou taua o se vaega taua o le poto masani o le tagata. O le mea muamua, ma e masani ona talanoa i ai o le lotu. E ui e le taua tele le faatuatua i Europa i aso nei, ae o se vaega taua o le faasinomaga ma le faasinomaga faaupufai i Aferika atoa, vaega o Asia ma Amerika ae o loo i ai foi se lima tele i le ala na fausia ai sosaiete iinei i Europa. O a tatou aai, faatufugaga, e oo lava i gagana ei ai elemene uma o lo tatou talafaasolopito faalelotu ma faatuatuaga i totonu.

O lotu e le na o se faʻavae faʻatuatua mo le tele o vaega o le lalolagi, ae o se vaega o faʻavae tonu o le faʻavae o lena sosaiete, poʻo le gagana. E iai le tele o gagana Saina e fa'alagolago i le malamalama o lotu, tala fa'asolopito ma tala fa'asolopito mo le malamalama atoatoa. Pe o se tagata o se Mosalemi, Kerisiano, Puta po o le Hindu atonu e le masani ona i ai se aafiaga i a latou amioga, e i ai se aafiaga i le auala latou te mafaufau ai i a latou amioga, o latou sootaga ma isi, o latou atunuu, gagana po o aiga. O le faauigaina o se tasi ona o la latou tapuaiga o se faailoga tagata, ae o le malamalama o le faatuatua o se tagata e mafai ona i ai se aafiaga i le auala latou te mafaufau ai i mea o se manatu talafeagai.

O le fa'asoaina o le fa'atuatua ma Manatu e uiga i le fa'atuatua e mafai ona avea ma se faiga faigata e fa'atupuina I totonu o a'oga po'o I nofoaga o lo'o i ai se tulaga tutusa i totonu oi latou e auai i se sauniga lotu. Afai e te nofo i se vaega tele o Kerisiano, atonu e te le maua le avanoa e feiloai ai i se Sikh, Jain, Iutaia poʻo Mosalemi. I totonu o aʻoga o le auala pito sili ona faigofie o le fefaʻasoaaʻi o tausamiga. I le salafa o le lalolagi, o se taimi lelei lea e faʻapotopotoina ai tagata: e masani lava i se tautua, se faʻaaliga, meaʻai (e masani lava o se ata tele). Sa ou auai i le tele o malumalu ma sauniga a o ou malaga i lotu Puta, Shinto, Hindu, Sikh, Musalimi, ma nuu Kerisiano. I tulaga taitasi o i latou sa mulimuli i le faatuatuaga sa sili atu le fiafia e avea ma ou taiala, fesoasoani ia ou malamalama ma vaai i mea e sili atu nai lo semanu ou te faia i se isi itu. I totonu o aʻoga o se amataga sili o Ramadan lea o le faʻatulagaina o se Iftar (le talepeina o se anapogi) o se taimi lelei e faʻapotopoto ai tagata, e talanoa e uiga i la latou anapogi, le masina paia ma le Isalama. Atonu e sili atu ona talafeagai le Tausaga Fou; vaega fa'akalena, vaega fa'alelotu: a'o fa'amanatuina e nu'u i Asia atoa, e te mafaia fo'i e ala i le faia o se fa'atasiga faigofie, vala'aulia tagata o le lotoifale o na nu'u, ma fa'apotopoto tagata (e le faigata tele le faia o dumplings). O loʻo i ai isi faʻafiafiaga sili e faʻapotopotoina ai tagata faʻatasi mea malie: o le Hindu festival of Holi mo se faʻataʻitaʻiga, Kerisimasi, Chanukah: E mafai ona ou alu.

O le agava'a fa'ale-aganu'u ose auala fo'i e 'alofia ai mailei. E sili atu lenei mea i le malamalama i le talafaasolopito. O le itu i sisifo o se nofoaga matagofie. Temokalasi ma feteenaiga saoloto i totonu o Europa tutotonu ma matu mo sina taimi. Peitaʻi e leʻi laki tele le isi vaega o le lalolagi. O le a le tele o lou iloa e uiga i le taua a Biafra, poʻo le faʻaleagaina o Aferika i le 60s ma le 70s? I totonu o le mafaufau ola o loʻo i ai pea le tele o suiga ma suiga na fesoasoani e fausia ai se auala e vaʻai ai ma se auala e iloa ai i le tele o atunuu. O le tele o le tala faasolopito o le lalolagi o lo'o natia mai ia i tatou ona o le fiafia i mea tetele o tala fa'asolopito. O le seneturi lona luasefulu e le na'o tagata e leaga o latou lauulu o loʻo taumafai e pulea le paneta: e tele isi mea o loʻo faʻaauau ma e iai se aafiaga tele i malo ma aganuu tatou te fegalegaleai ai. I le 50 tausaga talu ai na tatou vaʻaia ai le iʻuga o le taua a Vietnam, toe faʻafouina o Siamani, taua i Europa atoa ma Aferika, le tulaʻi mai o le malosi faʻa-Islam i Iran, le Arab Spring, le taua a Suria, le maliu o Mao ma le tatalaina o le malo. Saina.

E mafai ona tatou foia lenei le lava o le malamalama e ala i le faamautinoaina o aʻoaʻoga humanities o loʻo faʻafouina, e lautele ma taulaʻi e le gata i le mea o tatou i ai, ae o le mea sa tatou i ai ma le mea tatou te ono alu i ai. O le tala faasolopito o se vaega taua o le auala tatou te vaʻai ai i le lalolagi, ae e masani ona aʻoaʻoina e ala i le faʻaituau faʻale-atunuu e mafai ona maua ai faʻamatalaga feteʻenaʻi tele o mea tutupu. I Peretania o loʻo aʻoaʻoina ai i matou i le lototele ma le atamai o le auvaa Peretania na latou vaʻaia le iʻuga o le Spanish Armada i le 1588 i le taimi na latou osofaʻia ai, i Sepania o tamaiti aʻoga na aʻoaʻoina le vaʻa na goto ona o se afa tele. O le fea e sa'o? O ai tatou te talitonu i ai? O le na'o le iloa ma le malamalama e iai auala eseese e va'ai ai i le mea lava e tasi e fa'atupuina ai se tomai e fa'alogo ma malamalama i le va'aiga a le isi: tusa lava pe e te le ioe.

O se lautele o le talafaasolopito e mafai ona maua ai le tele o talaaga ma faʻatagaina ai se tikeri o le agavaʻa faʻaleaganuu. O le lautele o talafaasolopito tetele, malo, pologa, ma le faatoilaloina o atunuu uma e maua ai se lagona o le auala ua savalia e se malo po o se nuu. Ia faʻaaoga nei lena agavaʻa faʻaleaganuu i le vaitaimi o faʻamatalaga, i feeseeseaiga ma faatoilaloina o le selau tausaga ua tuanaʻi ma faʻaituʻau loloto ma faʻavaeina i lena seneturi i le lalolagi atoa. E le mafai ona tatou malamalama atoatoa i le aʻafiaga o se mea seʻi vagana ua tatou malamalama i le talaaga na oʻo mai ai . O lenei agavaʻa faʻaleaganuu e mafai ai ona tatou fatuina se auala sili atu pe a galulue faʻatasi ma le mamafa o faʻamatalaga o loʻo ia i tatou ma pe a tatou fesili atu i le AI mo ni taunuuga. E le mafai ona tatou fesiligia se fesili e uiga i se atamai faʻapitoa e aunoa ma le malamalama po o fea e tatau ona ave i ai i tatou e le tali.

Malamalama i le atamai

“O le fia iloa o le afi lea e ausia ai.” – Ken Robinson

O le manaʻoga muamua mo le fatuina o faʻamatalaga ma se faʻavae mo mafaufauga i le vaitau fou o faʻamatalaga o le fiailoa atamai. E fa'apefea ona atia'e lenei mea?

O tamaiti uma ma tamaiti aoga uma e masani lava ona fia iloa ma o se tagata fesili. Mai lava i le amataga, tatou te vaʻai i tamaiti o ni tagata suʻesuʻe o le lalolagi. O lena fesili e mafai, talofa, e fa'aitiitia e ala i le fa'atonuga o a'oa'oga, le aganu'u a le a'oga, le le fiafia o matua e le mafai ona ave se isi: 'ae aisea?'. Ae ui i lea, o le fesiligia o se malosi sili o le atamai. I le vasega, i le aʻoga, i soʻo se aʻoaʻoga, o le tele o fesili e fai e se tamaititi aoga, o le lelei foi lea o lo latou taunuuga mulimuli. A aunoa ma le fiailoa e uiga i le lalolagi o le a le mafai e se tamaititi aoga ona ausia o latou lava faʻamoemoega: ae o lenei fia iloa e sili ona lelei le atinaʻeina pe a tuʻuina atu mea fiailoa i tamaiti aʻoga e aʻoga poʻo matua mai le fanau mai. E tatau ona tatou faʻaalia le lalolagi ma vaʻai po o le a le mea e puʻeina ai latou.

O le auala sili e fesoasoani ai e atiina ae lenei tomai a le o le aoga poo le fale o le, e pei ona fai mai ai Walt Whitman: 'ia fia iloa'. E tatau ona e fa'aali atu e te naunau e malamalama i le lalolagi nai lo lau tama po'o le tamaititi a'oga. O le fa'ata'ita'iina o le amio tatou te fia va'ai i ai i isi e masani lava o se tasi o auala e fa'apipi'i ai lena amio i totonu o se fale po'o se vasega. E tatau ona avea i tatou ma suiga tatou te mananao e vaai i ai i le lalolagi, ma ia tatou fanau.

E tatau lava ona tatou fai fesili. O fesili o se meafaigaluega faʻapitoa: latou te faʻaosofia tagata e mafaufau e uiga i tali, ae mafaufau foi i a latou lava fesili. Pe a tatou fesili e le lava le taulai atu i mea moni, ae tatau ona tatou taulai atu i mafuaaga. O lona uiga e le o se fesili, ae o le fesiligia e sili ona aʻafia ai: soʻo se fesili e manaʻomia ona tulitatao i le lua poʻo le tolu; tali e mana'omia ona lu'iina, toe fa'avasega, ta'alo ma toe fa'atonu. Ta'alo ma ta'aalo ma le fia iloa o se auala e fai ai ma ta'aloga e fai e aunoa ma se faia'ina. E leai se tali sa'o pe sese: o le a sou manatu? O se faʻataʻitaʻiga pe a fesiligia e uiga i le atunuʻu sili ona tamaoaiga o le lalolagi, ChatGTP3.5 fai mai Amerika, peitaʻi pe a fesiligia le fesili e sili atu ona manaia, aisea, na matou maua ai se lisi umi o mea taua.

  1. Tamaoaiga Tele ma Eseese
  2. Fa'afouga ma Ta'ita'iga Tekonolosi
  3. Pisinisi ma Siosiomaga Faauo-Pisinisi
  4. Malosi Maualuga A'oa'oga ma Fa'alapotopotoga Su'esu'e
  5. Tele o Punaoa Faanatura
  6. Fefa'ataua'iga a le Lalolagi
  7. Vaega Tau Tupe Fa'aa'afia
  8. Malosiaga eseese ma Tomai Leipa
  9. Aafiaga Faaleaganuu
  10. Malosiaga Fa'aupufai ma Pulea o Tulafono

E pei lava o le faʻataʻitaʻiga a le Spanish Armada, o le mafai ona iloilo nei mea ma fuaina lo latou taua o le mea lea e oʻo mai ai le faʻamatalaga ma le fiailoa atamai, e le mafai ona tatou fesiligia lelei se tali pe afai tatou te le maua le malamalama autu o manatu ma fausaga. e maua ai.

E mafai ona e fa'ata'ita'i le fa'alogo fa'alogo e atia'e ai le fia iloa ma manatu i totonu o le potuaoga. Nai lo o le tuusaʻo o fesili, ia taʻitaʻia se talanoaga, ma faaali atu le auala e faalogo atu ai e aunoa ma le faalavelaveina pe faasaʻo. Aua ne'i lafo i luga poloka auala, ae ia toe tuusa'o le talanoaga i le ala sa'o ma fesoasoani ia i latou e oo i le iuga. O auala fa'alogo fa'alogo e pei o le: fa'alogo lelei, fesili tu'ufa'atasi po'o fesili su'esu'e, fa'amalamalamaga ma toe fa'amatala mea na e fa'alogo i ai, o auala lelei uma ia e fa'alautele ai, atiina a'e ma fa'atupula'ia ai le fia iloa i totonu o le potuaoga mo tamaiti a'oga e 3 i luga. O le mea moni ou te fautuaina i taimi uma faiaoga o tamaiti matutua e faʻaalu sina taimi ma i latou e galulue ma tamaiti aoga laiti e vaʻai pe faʻapefea ona aoga a latou taʻiala ma aʻoaʻoga mo i latou.

A amata ona tatou faʻaopoopoina ni manatu fou poʻo ni faʻafitauli fou mo i latou e lamu ai, o le taulaiga e tatau ona agalelei. Aua le fa'aopoopoina se a'oga atoa o mafaufauga i le taimi e tasi. Fa'aopoopo lemu i piliki ma piliki, taumafai i tamaiti aoga latou te va'ai pe fa'afefea ona fetaui lelei: ona fa'aauauina lea o le fa'atusa, tu'u i latou e fausia le vaega o totoe o le manatu, po'o le manatu ia i latou lava. Fai i latou e saili le isi laasaga poʻo le laasaga. O le fia iloa faalemafaufau e iu ina taitai atu ai i le faitalia, lea e taitai atu ai i le tagata lava ia tatou te mananao ai mo a tatou fanau uma ma tamaiti aoga. E le gata i lea, o le fia iloa e fausia i totonu o se avanoa saogalemu e faʻamalosia ai tagata aʻoga e faʻalavelave, suʻesuʻe ma suʻesuʻe i meafaitino, fai fesili ma mulimuli ane fautua mai manatu ma auala fou e maua ai.

O le fia iloa fa'apenei ose tomai fa'avae mo le fausiaina o se tulaga patino. O le talaaga patino o le faavae lea o le malamalama ma le auala tatou te vaai ai i le lalolagi. O le vaapiapi o le fia iloa o le mafaufau, o le vaapiapi foi o le talaaga ma le tele o le faigata o tamaiti aoga pe a foia faafitauli lavelave. O lena tulaga patino e fausia i aafiaga, malamalama faasolopito ma aganuu, tomai i le gagana, ma le atamai faalelagona faapea foi ma isi elemene ta'ito'atasi i tagata taitoatasi. O le fa'amatalaga patino ma le fa'avaeina o le malamalama ma le tomai e fesoasoani e galulue fa'atasi ai ma AI e sili atu ona lelei: fa'alautele fesili ma ou manatu vave, a'o fa'amautinoaina fo'i e va'ai tamaiti a'oga i fa'amatalaga na maua, po'o le a lava le puna, ma le fiailoa ma se fua maloloina o le masalosalo.

Fesili i mea uma

O le faitau ma le mafaufau loloto o se taunuuga masani lea o se agavaʻa faʻaleaganuu ma le malamalama i le lalolagi atoa. O le mafai ona vaʻai i se faʻafitauli, poʻo se vaega o anotusi ma iloilo o se tomai taua mo le vaitaimi o le AI o loʻo lumanaʻi. Ia manatua o mea na gaosia e le AI ua toe faʻaaogaina, e ala i se algorithm mai le tele o mea i luga o le initaneti. A e fesili i se fesili e uiga i le AI o loʻo e fesili i ai e tuʻuina atu ia te oe faʻamatalaga, ae e pei o se tamaititi o loʻo aoina uma faʻailoga lanumoana. E leai se faʻalavelave poʻo se mafaufauga i tali e tuʻuina mai. E tatau ona tatou masalosalo atili nai lo Descartes ina ia mautinoa tatou te malamalama i le lalolagi ua tuʻuina mai ia i tatou i le vaitaimi o faʻamatalaga.

O le faitau ma le mafaufau loloto o auala ia e faʻafeiloaʻi ai faʻafitauli e manaʻomia i soʻo se matata e mafaufauina. A o tatou agai atu i se lalolagi tamaoaiga o le a sili atu ona taua mo i latou o loʻo aʻafia i le aufaasālalau, tulafono, faiga faʻapolokiki, soifua maloloina ma le soifua manuia (e taʻu naʻo ni nai mea) ina ia mautinoa ua latou iloiloina faʻamatalaga o loʻo tuʻuina atu ia i latou lava. ta'iala (o lo'o va'aia i le fa'amatalaga) ma o fa'amatalaga na maua e le'o avea o se tala lelei. E tatau ona manatua o le ai ai tala iloga i faʻamatalaga suʻesuʻeina, ma o faʻamatalaga, ona o le natura o mea i luga ole laiga, o le ai ai se faʻaituau anglophone ogaoga, lea e oʻo atu ai i se faʻaituau faʻaleaganuʻu ogaoga pe a mafaufau i tusitala o le a sili atu ona oʻo mai. mai se tasi o malo tele gagana Peretania. Toeitiiti 60% o upega tafaʻilagi i luga ole laiga e tusia ile Igilisi. Ole isi fuainumera maualuga ole taamilosaga ole 5% mo Rusia, Sipaniolo ma Farani. Afai o se fa'ata'ita'iga gagana tele AI o lo'o fa'aaogaina mai lenei fa'amatalaga o lo'o i ai se fa'aituau fa'apitoa.

O lona uiga o se tagata a'oa'o e iai le tomai e mafaufau loloto ai o le a mafai ona faia fa'ai'uga ma le manino atili. E taua tele lenei mea pe a tatou vaʻavaʻai i le atinaʻeina o aʻoaʻoga o se pisinisi: o tamaiti aʻoga o loʻo filifilia mataupu, filifiliga tikeri ma ala faigaluega o le a liliu i luga o le initaneti mo vaega autu o faʻamatalaga ma AI o le a avea ma auala latou te maua ai. A'o faia ia filifiliga o le olaga e iai le tele o polokalame fa'apitoa e maua i le tulaga o su'esu'ega e fesoasoani e ta'ita'ia ai tamaiti a'oga i ala talafeagai ma galuega. Ae pei o le tele o suʻega ma suʻesuʻega, e oʻo atu lava i suʻega IQ, o loʻo i ai ni faʻaituau faʻapitoa ma e sili atu le lelei o le tagata e filifili lo latou lumanaʻi. Ole faiga lea ile faiga o faaiuga, e mafai ona faalautele ile palota. O le faia o fa'ai'uga o le fatu lea o faiga fa'apolokiki, e le gata mo faipule ma tagata palota na faia a latou palota. Ua tumu o tatou olaga i faaiuga, e itiiti le taua e pei o le itu o le a agai i ai lou nuu po o le atunuu. O lena palota e tatau ona faʻaaloalogia ma le auala sili e faʻamautinoa ai o se auala taua tele i filifiliga o loʻo ofoina atu.

Ina ia fa'atupu tagata fa'atauva'a tatou te toe fo'i atu i faiga tatou te fa'aogaina e fa'atupu ai le fia iloa, tatou te toe fo'i i fesili. O le luiina o tamaiti aoga ma tamaiti i fesili ona luiina lea o a latou tali o le auai lea i le mafaufau loloto ma le faʻalauiloaina. O le Socratic method, o le faia o fesili ma talanoaga mulimuli ane e fausia ai se siosiomaga e taitai atu ai i manatu e lagolagoina e isi manatu, poʻo ni faʻamaoniga latou te maua mai i latou. E faigata le avea ma se tagata e mafaufau loloto e aunoa ma se malamalama i le lalolagi. E tatau i se tagata e mafaufau loloto ona malamalama i le faʻafitauli e ala i le suʻesuʻeina ma le faʻamasinoina o faʻamatalaga o loʻo tuʻuina atu aʻo leʻi oʻo i se faʻaiʻuga ma fofo e tatau ona iloiloina e faʻatatau i le mataupu muamua: e aunoa ma se malamalama lautele, mafaufau suʻesuʻe, agavaʻa faʻale-aganuʻu e le mafai i luga o le tulaga o le tagata. .

AI ma o tatou tausaga faʻamatalaga o le a tuʻuina mai ia i tatou faʻamatalaga uma e mafai ona tatou taulimaina ma sili atu, ae e le mafai ona suitulaga i se mafaufau suʻesuʻe ma le mafai ona valaʻau BS i se mea e foliga mai e le saʻo.

AI o le pulumu vali, ae le o le tusiata

O le mafaufau fatufatuaʻi ma le gaioiga fatufatuaʻi o se taumafaiga lava lea a tagata. Atonu i le vaitaimi o le AI e mafai ona tatou fatuina ni ata faʻapitoa e aunoa ma le siiina o se pulumu vali poʻo se meapueata, peitaʻi o le faagasologa moni o le fatufatuaʻi o se mea e sili atu nai lo le lautele o la tatou fesoasoani faʻatekonolosi fou. E tatau ona avea le fatufatuaʻi ma se vaega o aʻoaʻoga i tausaga a sau. O le fatufatuaʻi o se faagasologa e pei o soʻo se isi sailiga, o le tala o le atamai o se tasi e faʻasalalauina e i latou o loʻo taumafai e tausia faatufugaga. O faatufugaga ma le foafoaga o se mea e masani ai ia i tatou uma: o lenei tusi lava ia e 20,000 upu ua faʻapipiʻi faʻatasi i se auala e leai se tasi e malamalama i ai (o lona taua e faʻalagolago i le tagata faitau, ae o se foafoaga lava).

O mea uma tatou te vaʻaia, paʻi i ai, maua: o mea uma na auala mai i lima o se mamanu, o se fatuga. Le lanu o lou ofu mafanafana, foliga o le kesi o loʻo ou tusia ai, le loloto o ki komepiuta. O mea uma, na faia e se isi, e se tagata. O lena fatufatuaʻi o le aloiafi lea na taʻitaʻia ai i tatou i le AI, i le tausaga faʻatekonolosi, ae e mafai ona tatou lagolagoina pe a tatou faʻasolo mai o tatou lava manatu i le faʻaauau pea o le toe faʻaaogaina o isi galuega e ala i masini faʻasalalauga lugalaina?

O tagata foafoa moni o i latou ia e mafai ona taulimaina le le mautonu o faafitauli. Latou te le faanatinati e saili se tali, latou te le oso i luga o le fofo muamua. E mafai ona latou tatalia le uunaiga muamua e saili le vaifofo sili muamua ma o le a mafaufau loloto i le tulaga ma mai lena mea e maua ai le tele o manatu. Latou te fiafia e lafo ni fofo talafeagai i le iloa atonu latou te le maua le auala sa'o ae e ono maua ai nisi manatu. Latou te lototetele, ma e aunoa ma se faʻatauvaʻa, o le iloaina o le foafoaga e manaʻomia ai le taimi, taumafaiga ma le poto. E fa'afefea ona tatou fa'atumauina lenei mea i se fa'agasologa e maua ai tali i le pa'ū pe a fai e vave?

E tatau ona a'oa'oina le fatufatua'i ina ne'i leiloa le tomai e fesoasoani ai ia tatou masini e fai mo i tatou. Ae o le foafoaga e le tupu i lalo o le mamafa, i lalo o le fana: e manaʻomia se siosiomaga faʻafeiloaʻi, e le faitio ma e aunoa ma le fefe. Se'i vagana ua tatou saogalemu tatou te faia ni tulaga lamatia, ma o le fatuina o se mea fou o se gaioiga e lamatia ai. Ae faapefea pe a le manuia? Ae faapefea pe a leai se tasi e fiafia i ai? Ae fa'apefea pe a ula a'u? O popolega uma, o poloka uma i lo tatou fatufatuaʻi. Se avanoa saogalemu i le fale poʻo le aʻoga e vaʻaia ai le talavou e mafai ona fai, pe fai ni fesili tatou te le toe mafaufau i ai: aisea e le o aʻu o se pipi? O le a le mea e fai ai le afi? O tatou iinei moni ea? O a mea o iai i fafo atu o le atulaulau?

O se tasi lea o faʻamanuiaga o a tatou meafaigaluega AI fou. Le gafatia e fatu, lafoai ma toe faia e aunoa ma le fefe, e aunoa ma se taumafaiga e manaʻomia e mafaufau ai i mea laiti uma e oʻo mai ma se galuega fou poʻo se foafoaga. E faigofie ona tatou faia. Ae o lena faigofie tatou te manaʻomia e faʻamautinoa tatou te malamalama i le faʻagasologa o le foafoaga e faʻatatau ia i tatou, ia tatou tamaiti aʻoga. O le a le mea o loʻo matou faʻaogaina ai lenei mea faigaluega mo le fatufatuaʻi?

O le fatufatua'i o le fofoina o faafitauli. Mafaufau i tusitala sili uma ma galuega o tusitusiga mataʻina, i o latou loto, o loʻo fesiligia ai fesili moni a tagata. O le a le alofa? O le a le mea e tupu pe a faia e le tagata le ola? E taua le fa'aalofa i se lalolagi fa'aonaponei fa'atekinolosi? (Sa ou mafaufau ia Romeo ma Juliet, Frankenstein ma Do Androids Dream of Electric Sheep). I tulaga o faatufugaga fou, o le talaaga o le tatou tala faasolopito faatufugaga ma le malamalama i le faagasologa o le foafoaga o vaega taua ia o le mafai ona faʻaogaina masini o le tausaga faʻamatalaga ma le faʻamoemoe. O lo'o i ai se fa'ata'ita'iga lelei o le pa o manuki e le i'u lea o lo'o ta'i ai manuki e le i'u i se numera e le mafaitaulia o masini lomitusi: e iu lava ina latou faia galuega uma o tusitusiga uma na gaosia: peita'i matou te le fa'alauteleina lena mea i le fa'avalevalea toetoe lava. O lena fale manuki e le i'u na fatuina ai foi se kopi o Ulysses na saunia e James Joyce lea o le toa o se tunipi. E faapena foi AI. E le'i taofia ma e aunoa ma le lima ta'ita'i o le fatufatua'i ua tu'ua i tatou i tala masani e fa'atatau i fuala'au.

O fea se isi mea tatou te maua ai faletalavai po'o le malae a'oa'oga mo le fatufatuga? Pisinisi o se faʻataʻitaʻiga o se seti sili o tomai e aʻoaʻo ai i le aʻoga e mafai ai lenei mafaufauga. O le iloiloga o se faʻafitauli, o se va i le maketi, o le mamanu o se oloa, o le fausiaina ma le maketiina: o loʻo i lona fatu o se taumafaiga faʻapitoa, foia faʻafitauli ma faʻafitauli. E mafai e la tatou uo AI ona fesoasoani ia i tatou i meafaitino, ae e mafai ona foia se faafitauli mo i tatou i le faʻaogaina o se pisinisi poʻo se tala, le matagofie o se ata vali poʻo le sili atu o se tala faʻataʻitaʻiga? E naʻo le avanoa e faʻaalia ai i le saogalemu ma le faʻamanatuina o le toilalo ma le toe faʻafeiloaʻi e mafai ai ona tatou aʻoaʻoina moni le fatufatuaʻi o se tomai ma faʻamautinoa e malamalama tamaiti uma o latou fatufatuga, tusa lava pe vali pe leai.

O le lagolagoina o le fatufatua'i e le'o fa'atatau i le atina'eina o tomai fa'ata'ita'i, e ui lava e mana'omia le toe fa'atasi ma nei tomai ona o le tele o polokalame a'oa'oga ua va'aia ua mou atu galuega taulima. I le fale ma le aʻoga matou te lagolagoina mafaufauga faʻavae e ala i lo matou atinaʻeina o le malamalama faʻapitoa; fatuina o se auivi e matala, saoloto mai le faʻaituau ma le taliaina o manatu fou ma avanoa. E amata lea i talanoaga tatala ma le faamaoni i le va o faiaoga ma tamaiti aoga. O le aveeseina o le malosi o le malosi sese, o le aveesea o le matutua, atonu o le tele o manatu Confucian e uiga i le faʻaaloalo i le faiaoga ma le lesona ma sili atu ona atinaʻe manatu e uiga i le fesiligia ma le saolotoga o mafaufauga. O le fatufatuga e tupu i nofoaga saogalemu e faʻamanatuina ai le eseesega ma le faʻaofiina, lea e iloa ai e faiaoga atonu e le o se tagata sili ona atamai i totonu o le potu.

Ou te manatua lava i le amataga na ou iloa ai o le avea ma se tagata sili ona atamai i totonu o le potu e le o se tulaga manaomia mo le avea ma se faiaoga lelei. Ae o le matafaioi a le faiaoga o le mautinoa lea e maua e na tagata atamamai se avanoa e susulu ai. O le 'sage on the stage' mafaufau i a'oa'oga e nutimomoia ai mafaufauga fatufatua'i. O le a le mea e tupu pe a amata ona taʻimua se polokalame komipiuta e tusa ma le tiliona, o le a le mea o le a tupu i lena mafaufauga fatufatuaʻi? E tatau ona puipuia ma faʻaaogaina AI e fai ma meafaigaluega e atiaʻe ai lena fatufatuaʻi. AI o le pulumu vali, ae le o le tusiata.

Lagona lagona

O le atamai faalelagona e leai i tekinolosi ma le AI e aliali mai i le gaioiga fatufatuaʻi. O se tomai o le a sili atu ona taua a o tatou agai i luma. O tekinolosi ma auala fou o le olaga e taitai atu ai i se faalavelave i la tatou auala e mafaufau ai ma la tatou auala e faatatau ia i tatou lava. O le mafai ona galulue faatasi ma tagata soifua i se tulaga faaletagata lava ia, faaleagafesootai ma faalelagona o le a faatauaina e pei lava o tomai faatekinolosi i le taimi o le tuputupu ae o le dot.com i le amataga o le vaitau o Noughties.

O le atamai faalelagona o se taunuuga o le malamalama i le talaaga ma se tomai foi e mafai ona faataatia ai le faavae mo le tulaga maualuga atu o tomai patino. E mafai ona taʻitaʻia ai isi elemene e pei o le lagona alofa ma le agaalofa ma agaʻi atu i le mafaufau loloto ma le faʻalauiloaina. A aunoa ma se feso'ota'iga fa'alagona i isi po'o mataupu lautele o lo tatou lalolagi o le a vavae'ese le tamaititi po'o le tamaititi aoga ma tu'usa'o le taula'i: e leai se lautele po'o le loloto o mafaufauga, na'o le fa'amalosia e le tagata lava ia KPI patino o le a eseese mai lea tagata i lea tagata, ae o le a leai. o le manuia.

O le atamai fa'alagona e sau mai se si'osi'omaga e fa'aaloalo ma malamalama e taua lo tatou tulaga fa'alagona. E le gata i le fale, i le aʻoga ma i le galuega faʻamaoni e mafai ona tatou amata uma le aso i se siaki faʻalagona i totonu: o faʻafefea tatou, faʻamaoni? O le a se mea e mafai ona fesoasoani e faʻaleleia atili ai. O lenei siaki i totonu e tatau ona i ai i se aganuu o le agalelei ma le le ponā mo mataupu tau le soifua maloloina o le mafaufau. O se tulaga faʻalagona e taua tele e pei o isi ma o lona faʻateʻaina e mafai ona sili atu ona leaga nai lo le mea e mafai ona tatou mafaufauina. E fa'atagaina ai fo'i se va'aiga ese'ese ile galuega na gaosia e AI.

O faiga fa'apa'aga ma galuega fa'avae i totonu o a'oga e fa'atupu ai so'otaga ma avanoa e va'ava'ai ai i isi ma feagai ai ma lu'itau e fa'atupuina i manatu eseese. E taua tele le taalo. O le taalo o le auala lea tatou te aoao ai. Ua tatou mamao tele mai lo tatou laiti e le mafai ai ona tatou iloa le le fiafia o le aoao e sapo se polo, togi, oso, savali. Ou te fiafia ia Lego. Ose meafaigaluega matagofie mo tamaiti i le va o le 0 ma le 99 tausaga. O aoga o le fatufatuaʻi, tomai tau afi lelei, ae faʻapea foʻi le onosaʻi ma le pulea e le tagata lava ia o lagona e pei o le le fiafia ma le fenumiai e pei o se mea e le o faʻatasi.

O le tomai e pulea e le tagata lava ia e le oo mai ia i tatou talavou, o le mea moni o loo i ai pea tagata ou te mautinoa tatou te iloa uma lava e le mafai ona pulea lo latou ita, o latou tuinanau, o latou le fiafia. Latou te le'i iloa pe fa'afefea ona a'afia isi tagata o lo'o i totonu o le potu ona o lo latou ita, e le'o lava lo latou mataala i le matafaioi o lo latou ita i se tamaititi, po'o se isi tagata faigaluega. E mafai ona tatou suia faʻavae pe faʻafefea ona tatou vaʻaia pe faʻafefea ona galulue isi ma i tatou, pe vaʻai mai ia i tatou i se vaeluaga lua o le faʻaleagaina o lagona.

O le vaifofo sili ma le auala tatou te fatuina ai le atamai faalelagona, poʻo le sili ona faʻaleleia, o le talanoa lea o le tasi i le isi. O talanoaga ma fesootaiga e uiga i le auala tatou te vaai ai i le lalolagi e taua tele. O lenei atamai faʻalagona o le mea lea e faʻafetaui ai la tatou auala i mea tatou te faia ma le auala tatou te faia ai. AI e leai se mea taugata. O se tagata fa'aoga atamai fa'alagona o lo'o i ai i se tulaga e malamalama ai e le gata pe fa'afefea ona afaina i latou i mea latou te fa'aaogaina, ae fa'apea fo'i lo latou aafiaga i isi e ala i mea latou te gaosia. O loʻo i ai se lalolagi le faʻalogona i fafo ma e tatau ona tatou mautinoa o loʻo faʻapipiʻiina uma a tatou fanau i le maufetuunaʻi ma le atamai faʻalagona e taulimaina ai mea o loʻo lafoina ia i latou.

O se vaega taua o le atamai faʻalagona, i nai tausaga talu ai, o le mafaufau. O se fa'aonaponei fa'aonaponei, fa'afefeteina o se filosofia e ta'ua o le Stoicism. E tele mea e fai mai ai Stoicism, ae o ona manatu autu na sili ona faailoa mai ia te au e se uo lelei tele ma sa avea muamua ma Leoleo (o le e mafai ona e mafaufauina na vaai i ni mea faigata i lana galuega).

  • O aʻu o le tasi tagata e lua lima.
  • O le a tatou faia se mea e tasi i le taimi.
  • E taofi mea uma mo lauti.

O le iloaina o mea e mafai ona e faia ma mea e te le mafaia, fa'ata'atia le auala e te fa'alatalata atu ai i mea ma tu'u atu ia te oe le avanoa e mānava ai, e su'e ai mea, e malolo ai lou mafaufau, o se maso e pei o isi ma o le a vaivai pe a lofituina.

O le mea tatou te liliu atu ai le faʻatulagaina o la tatou auala e galue ai, suʻesuʻega poʻo le olaga i se faʻataʻitaʻiga AI faʻatupuina o loʻo tatou aveesea le lagona, elemene patino mai lena fausaga. O loʻo i ai ni faʻaoga manaia o AI e vaʻavaʻai ai i manaʻoga faʻaleaʻoaʻoga faʻapitoa, ae i tulaga taʻitasi o le faʻaogaina o le manaʻoga e tusa ai ma le va o tamaiti aʻoga ma latou manaʻoga e leʻi amanaia. E toe fo'i atu i tua i le popolega i le amataga o le tatou talanoaga: manatu palanikeke e le atagia ai tagata i le ogatotonu. E manaʻomia le toe faʻafouina e tuʻu ai le tagata i le ogatotonu o le talanoaga: ae le o le faʻafitauli.

O le tu'uina o le tagata i le totonugalemu o le talanoaga e ta'ita'ia ai lea tagata e mafai ona fa'avasegaina i latou lava i totonu o le lautele lautele o latou a'oa'oga. O le galulue i se lumana'i o AI o le a lu'iina pea i tatou e mafaufau po'o ai i tatou, mea e taua ia i tatou, pe fa'afefea ona tatou galulue fa'atasi ma tekonolosi fou o le a sau mai fa'avae o lo'o fa'ata'atia nei. O le tomai e atagia ai le tagata lava ia na afua mai i le talaaga, faʻalauiloa ma le atamai faʻalagona o loʻo talanoaina i luga e mafai ai e se tagata faʻaoga, se tamaititi aoga, se paaga ona malamalama pe o fea faʻamatalaga latou te mauaina e fetaui ma lo latou malamalama, ma pe faʻafefea ona aʻafia ai i latou. O le a amata foʻi ona latou malamalama pe faʻafefea ona aʻafia a latou lava faʻaituau, tatou te maua uma, le auala tatou te faʻaogaina ai afi fou.

O lenei faʻaogaina o se faʻafitauli faʻapitoa pe a matou galulue faʻatasi ma AI generative i ona amataga amata ona o le algorithms o le a naʻo le lelei e pei o fesili e fai. Afai tatou te faʻapipiʻi a tatou lava faʻaituau i na fesili, faʻatasi ai ma le faʻaogaina o le anglophone taulaʻi o le tele o mea o loʻo maua tatou te faʻaluaina i luga o na faʻaituau ma e le faia, ae toe faʻafoʻi mea na muamua.

Na ou vaai i se meme manaia i le isi aso. E faigofie lava le fa'amatalaga:

"I le tausaga o AI, o le faatanoa e tatau lava ona saʻo mea latou te manaʻo ai."

O le ata o se tagata faigaluega sili ona toafilemu.

O loʻo faʻamaonia ai e ui lava o loʻo i ai se faigofie i le lumanaʻi faʻamatalaga, o loʻo i ai foi se faigata o le a faʻateleina ai lo tatou faʻaituau, lo tatou fefe ma o tatou vaivaiga pe a tatou le faʻaaogaina ma se tagata soifua ma se mafaufauga faaletagata e mitamita ai le au Setoiko.

Fai mai Epictetus, o le senituri lona lua o le gagana Eleni Stoic, 'Ia e fai muamua ia te oe lava po o le a se mea e te i ai; ona fai lea o le mea e tatau ona e faia.' E foliga mai e matua manaia lava se'ia e iloa o Dolly Parton (ioe lena) na fai mai se mea e talitutusa lava ae sili atu le manaia: 'Galue poʻo ai oe, ona fai lea ma le faʻamoemoe'. Pe o oe o se tagata e fiafia i tagata Eleni ua maliliu po o tagata sili o le atunuu, o le mafaufauga e taʻitaʻia i le itu lava e tasi: o se maʻa faʻapitoa e faʻamautinoa ai a tatou gaioiga. E pei ona fai mai Wendell Pierce (e pei o Detective Moreland i The Wire): 'E tatau i se tagata ona i ai se tulafono'. 

Faatasi ai ma lena faʻalauiloaina o le tagata lava ia matou te faʻaogaina meafaigaluega sili atu ona lelei ma fatuina se mea fou.

Faia o filifiliga lelei

O la tatou iloiloga faaletagata lava ia ma fa'ailoga patino e mafai ai ona tatou galulue fa'atasi ma le AI i se auala e fa'amautinoa ai le malamalama i amioga tatau ma le faia o fa'ai'uga. O lenei mea e mafai ai ona tatou va'ai i le fa'aitu'au i le auala e fa'alauiloa ai e le algorithm manatu, uiga, mataupu, ma galuega. Pe a fatuina se fa'amatalaga mo le AI, e mafai ona tatou fa'amautinoa ua ave'esea le fa'aitu'au, ma ua amana'ia mafaufauga tau amio? Fa'ata'ita'iga e lua o mataupu:

Galuega taulima. O le ā le tele o galuega taulima na gaosia e se afi AI o meatotino a le tagata na fatuina le fa'aosofiaga, po'o le kamupani na fatuina le afi AI, po'o le tagata lava ia na su'esu'eina le galuega. Afai e amata ona fatuina e se afi ni ata fou a Da Vinci, lolomi 3D ni fa'atagata fou a Michaelangelo pe toe faia se fa'asologa o galuega a Rothko: o fea e iai le pule? E mafai ona su'esu'eina galuega e le'i mae'a a tusitala ua leva ona maliliu, ma fatuina ni tala fou i le kilikiina o se fa'amau. E mafai e Sherlock Holmes ona ola e fa'avavau ma ni malaga fou e le gata: peita'i, pe sa'o ea lenei mea, ma pe ua fa'amativaina ai i tatou o se sosaiete? Ua uma ona tatou faitio e uiga i le fa'aauau pea o ata tifaga a Hollywood, o le a se isi mea o le a maua mai ai?

Ole fa'aituau ile mea avanoa ile afi ole AI e sau pe a fesiligia fesili. Afai tatou te mananaʻo i se lisi o taʻitaʻi sili o le lalolagi, o le tali masani o le a fiafia phallocentric: e le o se tamaitai e vaʻaia. Ae o loʻo i ai le faitau afe o tamaʻitaʻi ofoofogia mai le tala faasolopito o le a latou fiafia e suitulaga i se lisi faʻapea. E iai fo'i fa'aituau fa'apena pe a talanoa e uiga i tusiata, inisinia, pisinisi, fa'afouga ma tagata faufau. Pau lava le mea e tatau ona galue ai AI o mea tatou te tuʻuina atu; o le mea masani la e atagia mai ai a tatou lava fa'aituau fa'alaua'itele ia i tatou.

O lenei faʻafitauli tau amio e sili ona tāua aʻo tatou mafaufau i le umi o le ola o lo tatou paneta: o le a le tele e mafai ai e le AI ona i ai le malamalama i le siosiomaga i le auala tatou te manaʻomia ai e aunoa ma le sao o tagata. Atonu nai lo le faʻaleleia o le siosiomaga tatou te taulaʻi atu i le faʻamasinoga tonu lautele, o se vaega o lo tatou sosaiete e manaʻomia ai le talaaga ua tatou talanoaina. Talu ai e le o se tagata le AI e le mafai ona leaga, ae ui i lea e mafai ona le lagona ma o taunuuga mai ai atonu, pe afai tatou te faʻatusaina le faʻataʻitaʻiga tele o le gagana i lena tulaga, e foliga mai e leaga. O i tatou, i le avea ai ma tagata faʻaoga amio lelei o le AI e tatau ona aumaia lena talaaga i a tatou fegalegaleaiga e fatu ai ni taunuuga e faaaloalo i le sosaiete tatou te manaʻo ai.

Fa'ai'uga ile Si'osi'omaga

O fa'ai'uga na faia e AI e faia fa'atatau i fa'atonuga na tu'uina atu e se tagata fa'aoga. Afai tatou te manatu o lo tatou faʻalagolago i AI o le a naʻo le faʻateleina, e taua tele lo tatou mafaufau loloto i fesili tatou te fesiligia ai le tatou fesoasoani AI fou.

O le malamalama fa'ale-aganu'u o le aganu'u ma le tala fa'asolopito o lo'o e galue ai, o le fia iloa o le mafaufau, fa'alauiloa i le lalolagi atoa ma le agava'a fa'aleaganu'u e o'o atu ai i le faitau fa'atauva'a ma mafaufauga, fa'amatalaga au'ili'ili, ma mafaufauga fatufatua'i. Ole amataga lea ile fa'anaunauga lelei, ma le fa'aogaina lelei o meafaigaluega fa'amatalaga fou o lo'o tatou maua. Ae o se malamalamaga o le talaaga e mafai ai ona olaola le atamai faalelagona, lagona alofa ma le agaalofa lea e taitai atu ai i lo tatou sini mulimuli o le loloto o mafaufauga faaletagata lava ia ma le iloa o le tagata lava ia. A aunoa ma lenei mea e le mafai ona loloto le malamalamaga taualoa po o le faia o faaiuga.

O le malamalama i le talaaga o le lalolagi, o le uluai lesona avetaʻavale lea i le meafaigaluega faʻamatalaga sili ona mamana ua tuʻuina atu i le fanau a tagata i le taimi nei. A aunoa ma le ma'a o le amio, e aunoa ma, e pei ona fai mai Dolly Parton, 'filifili po o ai i tatou', ua tatou i ai i se tulaga lamatia o le pa'ia o le tausaga fa'amatalaga i se faasologa o le faia o le tagata lava ia, fa'atekonolosi, i'uga.

E faʻafefea ona tatou fatuina faʻamatalaga i tausaga ole AI?

O loʻo i ai se manaʻoga mo faʻamatalaga i le matua o le generative AI, aua a aunoa ma lea, tatou te faʻalavelaveina le tolopoina i se pope fou, naʻo le toe faʻafoʻiina o le taimi ua tuanaʻi pe, sili atu le leaga, e le mafaufau mo i tatou lava. O se talaaga e aumaia ai ia i tatou se maa maa ma se avanoa e toto mau ai o tatou vae i le oneone a o lei faia le lalolagi. I se felafolafoaiga manaia ma se uo na matou vaʻavaʻai i AI na faia parakalafa e uiga i le WWI. E ui na foliga mai e sa'o moni lava, ae o le latou iloiloga o vaaiga eseese na taitai atu ai i se manava manava. E leai se fa'aaliga, leai se malamalama i mataupu ta'itasi a le atunu'u, fa'asinomaga po'o taunu'uga o le fete'ena'iga. E ui e mafai ona faʻasaʻoina lenei mea i faʻamatalaga sili atu ma le faʻaogaina o faʻamatalaga, e le o se mea e mafai e tamaiti aʻoga uma ona fai sei vagana ua i ai se malamalamaga faavae o la latou autu e amata ai. AI i lona tulaga o loʻo i ai nei e manaʻomia se tagata faʻaoga atamai, faʻatasi ai ma se malamalamaga faʻapitoa o le autu: a leai o loʻo matou emo lemu i se tagata faʻatalitali o le a tuʻuina mai ia i matou le faʻamatalaga sili ona faigofie o la matou talosaga. 

Matou te fatuina faʻamatalaga e ala i le muamua nofouta i lona manaʻoga. Ole tulaga lamatia ole taimi ole a amata ona tatou tolopo ile AI nai lo le faʻaaogaina o se meafaigaluega. O le malamalama o le tagata lava ia e mana'omia le tala'aga e fai le laasaga muamua i le puipuia o le faia o filifiliga ma au'ili'iliga.

I totonu o a'oga tulaga e sau i le va'aiga o le lalolagi e mafai e tamaiti a'oga ona atia'e. O le taulaiga taua i humanities e fatuina ai se vaaiga i le lalolagi e mafai ai ona tatou faʻafesoʻotaʻi mea tatou te vaʻaia ma mea tatou te iloa. E tatau foi ona tupu lenei mea i le faasaienisi. O mataupu a'oga e leai ni filosofia ma manatu. Ae, o le tele o taimi, e fa'atatau i le mea moni, fa'ata'ita'iga fa'ata'ita'iga o le malamalama nai lo le fa'aogaina o manatu e fai ai tali i fa'afitauli. Ole suiga lea ile tele o atunu'u, ae ole a'oa'oga tauloto ma fa'amatalaga ole mea sili lea ole AI ile tu'uina atu mo le taimi nei.

Ina ia atia'e le feso'ota'iga o lo'o iai a tatou tamaiti a'oga latou te mana'omia le va'ai i ai o lo latou amataga. E faapefea ona latou vaai i le lalolagi? E sau lea ma le fa'ava-o-malo i mataupu a'oa'oga, avanoa e su'esu'e ai le lalolagi i so'o se avanoa e maua: e le mafai e tagata uma ona faimalaga, ae e mautinoa lava e mafai ona latou amata va'ai pe fa'apefea ma pe aisea e va'ai ai le lalolagi i le auala e faia ai. Le aveesea o faiga fa'atunuu i manatu ma le iloiloga ma le loto i ai o isi manatu i vaega uma o su'esu'ega.

O le mea lea o le deplatforming - o se togafiti e sili ona pele i nisi o vaega sili ona ogaoga i Iunivesite, e matua leaga lava. O le faia o se faaiuga o se manatu e matua matautia tele e faaleaogaina, o se tali a tamaiti i le toilalo o finauga. O manatu tatou te le fiafia i ai e tatau ona aumaia i le malamalama ma suesueina atoatoa ina ia mafai ona tatou filifili uma pe aoga. Sa i ai le manatu sa’o o Voltaire ina ua ia fai mai o le a ia le ioe i se manatu, ae o le a tauivi e oo i le oti mo le aia tatau e faailoa ai.

Atonu na sa'o Bertrand Russell ina ua ia tusia lana Outline of Intellectual Rubbish:

'Afai e te ita se manatu e ese mai i lou lava manatu, o se faailoga lena e te iloa e le o iai se mafuaaga lelei e te mafaufau ai e pei ona e faia… soo se taimi lava e te ita ai i se eseesega o manatu, ia e mataala; masalo o le a e mauaina, pe a su'esu'eina, o lou talitonuga e sili atu nai lo le mea ua faamaonia e faamaoniga.'

O le auala la i luma o le lautele o aʻoaʻoga, felafolafoaiga o manatu, tamaoaiga o suʻesuʻega i totonu o humanities ma se vaaiga faʻavaomalo ina ia mafai ai ona tatou malamalama moni i le lalolagi. Sa i ai se kosi sa ou ave i le 1990s i le Dartford Grammar School e taʻua o European Studies. O le tamaoaiga, aganuu, talafaasolopito ma faaupufai i lona fausiaina, ae na aoaoina ai i tatou i le tele o mea e uiga i le talaaga o le talafaasolopito sa tatou ola ai. I se taimi puʻupuʻu e mafai ona tatou tuleia nei manatu i le aʻoga ma le kolisi ma le fale ma a tatou fanau, faʻaalia i latou i manatu fou, i tusitusiga i solo, pe a uma ona fai mai TS Eliot: 'o le tusisolo o loʻo nofoia i tua atu o le malamalama i tua atu. e le manuia upu, e ui o loo iai pea uiga'. Ae ui i lea i se taimi umi e tatau ona tatou faʻamaonia le suʻesuʻeina o le lalolagi, o tatou taimi ua tuanai, o tatou taimi nei ma lo tatou lumanaʻi. O le a se isi mea e mafai ona tatou malamalama ai ia i tatou lava ma maua se faʻamatalaga moni mo le faʻaogaina o tekinolosi i soʻo se ituaiga?

Mataupu 3: O avanoa tatou te le o va'aia: So'oga

O lo'o aga'i atu a'oa'oga i se lumana'i fa'atekonolosi. Ua tatou va'aia le a'afiaga o a'oga i luga ole laiga ua sili atu ona ta'uta'ua. O lo'o i ai le tele o nei pisinisi i le salafa o le lalolagi i le taimi nei, e amata mai i nai selau tamaiti a'oga i nai afe, e ofoina atu, e ala i tekinolosi o lo'o ia i tatou, se auala fou e a'oa'o ai. E tele fomu i le a'oga, fa'aauau a'oa'oga ma atina'e, fa'apea fo'i i le iunivesete: luga ole laiga, vaila'au fa'aa'oa'oga po'o a'oa'oga asynchronous e fa'aogaina tomai fa'apitoa (e masani ona fa'alagolago i se algorithm reactive). Ae peitai o nei auala fou o le auai i le aoaoina e masani ona misia se mea taua, o se sootaga faaletagata.

Pe a ou talanoa e uiga i le sootaga, o loo ou talanoa patino e uiga i le sootaga ma aafiaga ma le poto o i latou o loo siomia ai i tatou, o le vaaiga faaletagata, o le tali faalelagona. O la’u finauga e faapea, a aunoa ma le elemene faaletagata e le mafai lava ona tatou aoaoina le isi augatupulaga i le auala e taitai ai pe faapefea foi ona fesiligia. O le malamalama i le mana ma le faatosinaga e sau mai fegalegaleaiga ma fesoʻotaʻiga i se tulaga loloto nai lo le potu talatalanoaga, poʻo le faitau Hobbes poʻo Machiavelli. E tatau lava i se tasi ona vaavaai i le auala tatou te maua ai se feau tusitusia avanoa e malamalama ai i le faaituau eseese tatou te tuuina atu i ai; e to'afia i tatou na manatu ua fa'asalaina se tasi i se fe'au na latou mauaina a'o le'i iloa ua na'o le mau i luga o la latou telefoni? Ua matou faʻaaluina le afe tausaga e malamalama ai pe faʻapefea ona faitau se potu, faʻafefea ona faitau tagata, ma o lea ua suia lena potu e le mafai ona iloa i ni nai tausaga e ala i le faʻafefeina o tagata uma mai ai.

O Virginia Woolf na fa'atauaina le "feso'ota'iga le lavalavā o le mafaufau o le tagata", a'o fa'amalosia i tatou e Antony Bourdain e "inu tele ma tagata o le nu'u pe a mafai." E le o se manatu leaga. Ae se'i o tatou suitulaga i le 'inu' mo le 'vaevae areto': o se faiga e sili atu le soifua maloloina. Ae o le ā le uiga o lana tala?

O Bourdain o se tagata fa'atautala, o se tagata fa'amatala tala ma se fa'amatalaga. Afai e te faitau i se tasi o ana galuega pe matamata i ana pepa o le a e iloa ai o ia o le faʻamatalaga tonu lava o se faʻalavelave i lona mauaina o le malosi mai tagata, e masani ona siomia o ia lava i tagata. Na te fa'atasi ma lena nu'u e ala i a latou mea'ai, ma le Negroni uiga ese ioe. E ala mai i na fegalegaleaiga, o le sootaga masani ma isi i aso uma na te aumaia e maua ai se sailiga anoa. I le auala lava e tasi, oi latou e saili e alualu i luma, taʻitaʻia, faia suiga, o loʻo sailia uma isi. O lenei fegalegaleaiga ma isi ma tomai na te atiina ae e lamatia i le lumanaʻi AI ma faʻamatalaga tausaga.

E fa'afefea la ona tatou fa'aleleia vaega nei e lua o le fa'aa'oa'oga? E tatau ona tatou iloa o fegalegaleaiga a le tagata e aʻoaʻoina uma lesona malamalama ma le le iloa ma na o le pau lava le auala e malamalama ai i le lalolagi o le malamalama i tagata o loʻo i ai. O le mea lea e manaʻomia ai e AI i tatou ia maua se lagona sili atu o tagata o loʻo siomia ai i tatou ina ia mafai ona faʻaoga lelei. E le mafai ona tatou tusitusi i se vacuum, ma e tatau ona tatou mafaufau lelei e uiga i le tulaga o lo tatou tagata soifua ma le tagata soifua o isi e mafai ona tuuina atu i le lalolagi ma le auala tatou te faaaogaina ai tekinolosi.

Fuafua lou olaga

AI o se meafaigaluega mataʻina mo le fuafuaina ma le atinaʻeina o galuega ma galuega faatino, ae o le a le tele e faʻatatau i tagata i totonu o lena fausaga? A'o tu'uina atu e AI le tele o fa'amaumauga ma avanoa e tu'uina atu ai sina fa'amatalaga i lena fa'amatalaga, e le mafai ona faia ni filifiliga mo oe. Afai tatou te faia aʻoga e fai ma a tatou faʻataʻitaʻiga, e mafai e tamaiti aʻoga ona faʻaoga faʻamalosi e faʻataʻatia ai fuafuaga lelei, taimi poʻo fausaga mo a latou filifiliga ma le malaga faʻaleaʻoaʻoga, peitaʻi e le mafai ona fesoasoani i le filifiliga lava ia, po o le a lava: O le fea kolisi ou te filifilia? O a mataupu ou te ave?

Va'ai i se fa'ai'uga autu o lo'o faia e tamaiti a'oga pe a ulufale i le lua tausaga mulimuli o a'oga; le faaiuga i a latou vasega. I le avea ai ma se Junior po o se Senior i le aoga maualuga, o le a se mea e tatau ona ou aveina? O le tali sa'o o le a eseese e faalagolago i le tagata e te fesili ai. O se masini AI o le a faʻaalia i tamaiti aoga le vasega AP sili e ave pe a latou mananaʻo e ulufale i se Iunivesite poʻo se Kolisi patino, peitaʻi e le o amanaia le agavaa o le tamaititi i le fautuaina o se filifiliga, e le o malamalama i le uiga o le mea patino. fa'anaunauta'iga ma e le'o manatu i le tulaga o le a'oga po'o le kolisi o lo'o auai. O le agai i luma o le tagata i foliga o le faiaoga o le a mafai ona faʻamatalaina le vasega i auiliiliga sili atu ma le talafeagai i le tamaititi latou te iloa ma malamalama i ai, o tamaiti aoga foi mai tausaga ua mavae o le a mafai ona faʻamatalaina mo le tamaititi aoga e faia lena filifiliga.

A tatou vaʻavaʻai i le faʻaogaina o le AI e avea o se faʻalapotopotoga poʻo se afi faʻaiʻuga tatou te manaʻomia ona faʻamautinoaina le faʻamatalaga e ala i fesoʻotaʻiga ma tagata o loʻo aʻafia e ono iai faʻamatalaga atoa e manaʻomia mo se tamaititi aoga e faia ai se filifiliga. O loʻo tatou mamao ese mai le faʻatagaina AI e faia o tatou olaga, ae sili atu le latalata nai lo le mea tatou te mafaufau i ai. O le mafai ona va'ava'ai lelei ma le mata'utia o fuafuaga e ala i lau lava fa'amatalaga fa'apea fo'i ma mata o isi, o le a fausia ai ni fuafuaga e fa'atatau e le gata i le fa'afitauli, ae fa'apea fo'i ma tagata o lo'o a'afia ai, ma mai ai fo'i le fa'atupuina lelei o fa'alapotopotoga ma fa'agaioiga e tu'uina atu. i'uga.

Aisea e tatau ai ona tatou o ese mai le moega?

O tala fa'asaienisi o lo'o i ai le tele o va'aiga a le tagata pe a fa'aitiitia le tulaga o le tagata i le ta'aloga o ta'aloga. O nisi o nei mea o Utopias: o le tala masani a le Aganuu, 'O le Tagata Ta'alo Ta'aloga' saunia e Iain M Banks o se tasi o ia fa'aaliga. O se faitauga ofoofogia ma o se tasi o tala e sili ona ou fiafia i ai i taimi uma. Ae o loʻo i ai foʻi le vaʻaiga faʻaleagaina o se lumanaʻi le lelei o loʻo vaʻaia i ata e pei o Logan's Run: o pati uma ma faʻatauvaʻa. I le faamaoni uma lava o se popolega moni lava.

E ui o le oʻo mai o le faʻatulagaina ma le lelei o faʻatoʻaga i le crescent lafulemu ma le Indus Valley i le faitau afe o tausaga talu ai na matou maua ai le tele o le taimi e tulituliloa ai isi manatu ma fesoasoani i le amataga o le malo, na mafai ai foi mo le paie ma le leai o se faamoemoe e faʻavaivai. O le atinaʻeina o faʻalapotopotoga ma le matagofie o le faʻauluuluga o tupe na vaʻaia soʻo se numera o tagata faigaluega faʻasaoina masini mai le fesuiaʻiina o fualaʻau, faʻafefeteina, uili, ma lafumanu i le abacus, calculator, initaneti ma isi. Ae ui i lea, o lenei tulafono e foliga mai ua suia e tekinolosi tagata ina ia mafai e tagata ona taulaʻi atu i mafaufauga maualuluga ma galuega atonu e le o se tulafono. Atonu e mafai ona aveesea mai ia i tatou le manatu maualuga. Afai la o loo tatou puipuia a tatou tamaiti aoga ma fanau mai soo se mea i le lumanai, atonu e mafua mai i lo latou paie ma le faigofie ona latou aapa atu i le sua ga'o atoa. O le fa'atupuina o uiga, fa'anatinati ma le fa'aosofia o le tagata lava ia e tatau ona avea ma vaega o la tatou talanoaga fa'alea'oa'oga aga'i i luma.

O le a le mamao o loʻo tatou pulea ai galuega ma sini tatou te setiina e i tatou lava? Pe o tatou faatulagaina ea? O le a le mamao e mafai ona tatou faʻaogaina ai AI e taʻitaʻia ai i tatou ma ave i tatou i luga o le ala e ala i la tatou poloketi poʻo a tatou aʻoaʻoga ae tatou te leʻi fegalegaleai ma se tagata e tuʻuina mai ia i tatou se malologa mo mafaufauga? Masalo o se faʻamanuiaga ogaoga lea o AI. O le siitia mai le tatau ona fai, i le faatagaina e avea. O le uiga o laʻu tala e faapea o AI e faʻatagaina le aveeseina o mea masani, o galuega e mafai ona faʻamaeʻaina mamao e faʻaalu ai le taimi e mafaufau lelei ai, e taulaʻi i se isi mea. Ose fa'amanuiaga tele lea mo fa'apolofesa i so'o se mea, ae pe fesoasoani pe fa'alavelaveina tamaiti a'oga? O latou i ai i le tulaga e mafaufau lelei ai pe a latou faʻalagolago i AI mo isi elemene o latou olaga. E mautinoa lava e le mafai ona latou faʻatagaina AI e faʻatino le matafaioi o le aʻoaʻoina, ae o le fefe lea o komiti suʻega uma ma le Iunivesite Dean.

O la tatou sootaga ma isi e fa'aalia ai lena tauvaga tatou te fia va'ai i ai. E maua ai foi le malosi e oso ese ai mai le moega i taeao taitasi nai lo le taoto iina o le oti e taʻavale i luga o taulaga lata mai i luga o faasalalauga lautele. Maileia i totonu o la matou faʻamatalaga faʻamatalaga e iai a matou fesoʻotaʻiga e mafai ona faʻaalia ai le tauvaga; ae o le a le tele o lenei mea o se faʻalavelave faʻaauau pea i luga o faʻasalalauga faʻasalalau lautele? O le faigofie e mafai ona faafoliga ai se ata e taitai atu ai a'u e fai se faaiuga e le o toeititi lava le toatele o le au Ferrari o lo'o umia 'ballers' i fafo ma e tatau ona ou fa'atosina ma olo; ae o se veneer manifinifi o bullshit e tatau ona tatou masalosalo i ai. E ala i fesoʻotaʻiga, faʻasalalauga ma le atinaʻeina o tomai faʻapitoa e mafai ai e o tatou tagata talavou ona laa atu i le lalolagi ma tauva, ae le o se olaga e taʻitaʻia e ala i algorithms o ala o faasalalauga lautele. Fa'aagafesootai ma feso'ota'iga e mafai ai e a tatou fanau ma tamaiti a'oga ona va'ava'ai i le fa'amomoli fa'atupuina a AI e ala i ala fa'asalalau fa'asalalau ma fa'ata'ita'iga gagana tetele po'o le a fo'i, e aunoa ma se fa'ailoga foafoa ma leai ni mea fou (mo le taimi nei).

E taua le fa'amatalaina o nisi o vaega taua e fesoasoani ai le fa'aagafesootai mo tamaiti laiti e atia'e. A o faasolo ina matutua tamaiti a'oga e fa'aopoopoina lea ma o tomai na a'oa'oina muamua e fa'ata'amilo ma fa'aleleia.

  • Fesoʻotaiga Fesootaiga
  • Atinaeina o Lagona
  • Amioga ma Tulaga Faatauaina
  • Filifiliga Faʻataʻatia
  • Faʻalauiloa faaleaganuu
  • Faasinomaga
  • Faia o uo
  • Foia Faafitauli ma Foafoa
  • Fetuunaiga
  • talitonuga

O le mafuaaga lea e tatau ai i tamaiti aʻoga ona tulaʻi, o ese ma faʻaauau o latou olaga aʻoga. O le tetee atu i le mana'o e ui i le ala e sili atu le tetee o le a fausia ai se tamaititi malosi, fiafia ma sili atu le manuia. E amata lea i le aoga faataitai ma faaauau ai pea i le lalolagi o galuega. E le taofia lava lo tatou aoao.

E leai se AI i le TEAM (lelei, o loʻo i ai se A, ae e te iloa le mea o loʻo ou mauaina)

O le galulue faatasi ma isi o se vaega o le poto masani faaletagata. O i tatou o se ituaiga o tagata lautele. O le aga'i atu i le vaitau o fa'amatalaga, e fa'apefea ona 'ave'esea mai ia i tatou? O le a le mamao o lo tatou leiloa o tomai tatou te manaomia e faagaoioi ai i le lalolagi. O le galulue faatasi e tatau ona tumau o se mea tatou te faʻamalosia i a tatou aʻoga uma mai lava i le amataga o tausaga, peitaʻi o se mea e mafai e AI ona lagolagoina ma fesoasoani e atiaʻe. O faʻamaumauga poʻo faʻamatalaga mai fonotaga ma galuega faʻavae e mafai ona tuʻufaʻatasia e masini AI e tuʻuina atu faʻamatalaga poʻo mea taua. Ae o lenei mea e faʻalagolago i le vaʻaiga o le afi AI ma faʻalagolago pea i le mataala faifai pea o tamaiti aʻoga o loʻo galulue e suʻesuʻe ma faʻamatalaina iʻuga na maua e AI o latou galuega.

O le faʻamanuiaga sili mai le galulue faʻatasi o le galulue faʻatasi ma AI. AI pe afai e faʻaaogaina i le galulue faʻatasi e manaʻomia le faʻaaogaina o se meafaigaluega i se faiga faʻatalanoa nai lo le faʻaiʻuga. O le mafai ona fa'atopetope fesili afi e avea ai AI ma se laupapa fa'alogo lelei e togi a'o galue i se fa'afitauli. E mafai ona galulue faʻatasi AI i lenei auala faʻatasi? E tatau ona tatou fa'avasega le tulaga?

E le taua le vaʻaia AI o se isi sui o le 'au, ae e taua tele, pe a tatou faʻaaogaina AI o se vaega o le au faʻamalosi i le foafoaga tatou te malamalama ai i le gafatia o AI. O lenei mea e mafai ai ona tatou malamalama i mea e mafai ma e le mafai ona fai. Mo se faʻataʻitaʻiga faʻatasi ai ma se faʻataʻitaʻiga tele o le gagana, o le a le taunuʻuga, o le a le mea e faʻavae i luga: o a tapulaʻa ma aoga. O le malamalama i le talaaga o le a taitai atu ai i ni taunuuga sili atu, aemaise lava pe afai o sini manino o le faagasologa o le galulue faatasi ua uma ona filifili muamua.

E taua foi le tapenaga mo le galulue faatasi. O a fa'amaumauga o lo'o fa'aaogaina? O faʻamaumauga maualuga e faʻaleleia ai le faʻatinoga o AI ma le saʻo. E pei o le filifiliga o meafaigaluega sa'o mo le faagasologa o loʻo e atiaʻe. E mafai ona afua mai i talatalanoaga faigofie ma meafaigāluega su'esu'e fa'amaumauga i fa'ata'ita'iga a'oa'oga masini lavelave. Faatasi ai ma a tatou tamaiti aoga ma tamaiti o le a masani ona tatou faʻaogaina faʻataʻitaʻiga faigofie; ae o nei mea o le a tupu vave i le lavelave.

E mana'omia la ona tatou fa'amatala ma talia le galulue fa'atasi a le tagata-AI: ae maise le mea e fa'amalieina ai e AI tomai fa'aletagata nai lo le suia. Fa'ailoa galuega e mafai ai e AI ona fa'atautaia galuega faifaipea, fa'atonuina o fa'amaumauga, fa'ataga tagata e taula'i atu i faiga fa'ai'uga lavelave ma fo'ia fa'afitauli. Atonu o le a va'ai i faiga fa'afesili ma faiga fa'avae e mafai ona fesoasoani i ai fa'ata'ita'iga gagana tetele. O le a le mea e tupu o se mafaufau faʻatasi e faʻaleleia ai se aganuu o le galulue faʻatasi i le va o tagata ma AI. O le faʻamalosia o fesoʻotaʻiga tatala, fefaʻasoaaʻi aʻoaʻoga, ma le naunau e faʻataʻitaʻi i auala fou e galulue ai i le va o tamaiti aoga e mafai ai ona sili atu le atinaʻeina o tomai i totonu o potuaoga poʻo le fale.

Mulimuli ane, o le galulue faʻatasi ma AI e manaʻomia ai se auala faʻapitoa e faʻaleleia ai le malosi o AI aʻo faʻaalia ona tapulaʻa. E ala i le taulaʻi atu i faʻamoemoega manino, fesoʻotaʻiga lelei, ma le faʻaogaina o tagata, e mafai e tagata uma ona faʻaogaina le malosi o AI e faʻatautaia ai se poloketi. E ui o AI atonu e le o se tagata nofouta o le 'au, o se meafaigaluega e mafai e tagata uma o lena 'au ona faʻaogaina e fai ai.

O fea e te maua ai lou ituaiga?

“ E sili atu le tamaoaiga o le malaga o le olaga pe a tatou savavali faatasi, lagolago ma siitia le tasi i le isi .” - Oprah Winfrey

“ O se fesoʻotaʻiga o fesootaʻiga faaletagata o le faavae lea e fausia ai sosaiete ma aganuʻu. ” - Tony Robbins

E le mafai ona tupu le fesoʻotaʻiga ma le alalafaga e aunoa ma tagata, ae ua tele tausaga o tatou faia lenei mea i le AI (pe a itiiti mai o se algorithm). Ua avea ala o faasalalauga faaagafesootai ma auala masani e fesoʻotaʻi ai ma feiloaʻi ai ma tagata fou, tautua, uo, ma paaga. O se mea faʻalavelave tele foi mo tamaiti aʻoga. Ae e mafai ona faʻaaogaina ala o faasalalauga faaagafesootai i se auala e aoga ai tamaiti aʻoga. O le LinkedIn o le faʻavae sili ona faʻapolofesa na tulaʻi mai i nai tausaga ua tuanaʻi ma e toetoe lava piliona tagata faʻaoga (e ui o le toʻatele e le o toe faigaluega) o loʻo i ai se avanoa e ala i lenei faʻavae e fesoʻotaʻi ai ma se alalafaga lautele e mafai ona fesoasoani i tamaiti aʻoga ma faiaʻoga i a latou galuega.

I le auala lava e tasi tatou te manaʻomia ai le faʻamatalaga, fesoʻotaʻiga ma fesoʻotaʻiga e faʻaoga ai faʻataʻitaʻiga Gagana Tele poʻo AI generative, e tatau ona tatou faʻaogaina lenei faiga mo le faʻaogaina o fesoʻotaʻiga lautele. O le i ai o se fuafuaga, o se manatu e uiga i mea e te manaʻo ai mai le faʻavae poʻo le faʻaoga ae e te leʻi amataina e taua tele. E taua foi lou talaaga. I le tele o tulaga, o le aapa atu i luga o se tulaga e manaʻomia ai se fefaʻatauaiga o ituaiga: ae le o le mea e aofia ai tupe mo ata! O loʻo e ofoina atu se mea mo oe lava, pe faʻapitoa pe patino i isi.

E sili atu lo matou malosi faʻatasi ma le faʻaogaina o faʻasalalauga faʻaagafesootai e mafai ona avea ma laina i se pisinisi i luga ole laiga (soʻo se tasi e masani i le avanoa faʻasalalau faʻasalalau e iloa o le tulaga lea), ae e fatuina ai foi se malamalama lautele o le lalolagi lautele e pei ona oʻo i isi ( poʻo le mea sili latou te filifili e faʻaalia). O fa'apolofesa fa'apolofesa o le auala sili lea ona fa'amautu e fai ai lenei mea, o isi, fa'ata'ita'iga e fa'atatau i ata e le fesoasoani i le tagata su'esu'e o le poto po'o le poto masani. Ae i luga o nei tulaga o Ofisa Sili o Pulega, aʻoaʻoga, tagata faʻamalosi, o se tamaoaiga o le poto masani e mafai ona faʻaogaina.

O le lelei o Networking o mea ia e pei o le mauaina o avanoa: mo tamaiti o se vaega taua lea o latou tausaga amata. O le a se isi mea e mafai e tagata talavou ona maua se tulaga i le lalolagi e aunoa ma le vaai mamao a i latou ua mavae atu. O le vaai atu i mata o isi e mafai ai e a tatou talavou ona vaai atu i le lalolagi o se nofoaga lautele ma sili atu ona avanoa. O emo, e masani ona tuʻuina i luga ia i latou e ui lava o latou aʻoga poʻo tekinolosi e mafai ona saeia e se talanoaga faigofie. E le tatau foi ona avea ma se fefaʻatauaʻiga i luga ole laiga, ae naʻo le taumafaina o mea faʻapolofesa o loʻo faʻasalalau fiafia.

O le fefa'asoa'iga o le poto o le isi lea fa'amanuiaga e ala i feso'ota'iga ma feso'ota'iga e mafai ona o'o atu ai i le a'oa'oga ma le tuputupu a'e o le tagata lava ia fa'apea fo'i le maua o puna'oa ma le mafai ona maua manatu ma aafiaga mai isi e mafai ona saofagā i le fo'ia o fa'afitauli, po'o le tu'uina atu o fa'amatalaga i le faigamalaga a'oa'oga a le tamaititi aoga. Ole feso'ota'iga tatou te fatuina e avea ma vaega o le fa'avae oa tatou mafutaga ma e mafai ona avea ma faiga lagolago i auala fa'alagona ma sili atu fa'apolofesa. O le lautele o la tatou feso'ota'iga ma aafiaga o isi tatou te fa'aogaina e mafai ona fa'alauteleina ai le va'aiga ma tu'uina atu ai fa'asalalauga fa'ava-o-malo po'o tu ma aga i la tatou va'aiga i le lalolagi.

O le lelei o fa'asalalauga fa'aagafesootai o le mafai lea o mea lelei uma o feso'ota'iga mai le fa'avae o se masini fa'apipi'i lima. Ua matou i ai i se tulaga i aso nei, sili atu nai lo se isi lava taimi, e faʻaaoga AI e suʻe ai lo matou ituaiga. O meafaigaluega e faʻafesoʻotaʻi ai i tatou e mafai ona avea ma mea matautia pe a faʻaaogaina le lelei, ma o le ai ai pea le au faʻaosooso poʻo le sili atu ona leaga, faʻafefe i luga o le initaneti: peitaʻi afai e faʻaoga lelei i luga o tulaga uma o loʻo i ai se avanoa mo le tagata totoa e saili ma maua ai e pei o mafaufau ma loto.

Feso'ota'iga ma le fausiaina o mafutaga o vaega taua ia o le tuputupu aʻe o le tagata lava ia, atinaʻeina o galuega, ma le manuia o pisinisi. Latou te fatuina avanoa mo le aʻoaʻoina, galulue faʻatasi, lagolago, ma le faʻafouina, e saofagā i le manuia lautele ma le ausia o tagata taʻitoʻatasi ma faʻalapotopotoga. Latou te tuʻuina atu foʻi le tamaoaiga o tagata soifua i lo tatou lumanaʻi AI. O le tele o faʻamatalaga na tuʻuina atu e se fesoʻotaʻiga o uo, lagolago, faufautua e fatuina ai se faʻalapotopotoga a le tagata pe a faʻaaogaina AI. E pei ona fai mai Deepak Chopra: "I totonu o se lalolagi o mata, aua lava neʻi manatu faatauvaa i le mana o se fesoʻotaʻiga faʻafesagaʻi moni."

Na ou taʻua le atinaʻeina o agafesootai ma faʻalagona i se vaega talu ai, ma e tatau ona tatou fesili ifo ia i tatou lava le fesili: o loʻo faʻalavelaveina e AI? O le roboticization o sosaiete poʻo tagata soifua o se taʻaloga e fiafia i ai ata tifaga faʻasaienisi ma tusitala. Issac Asimov, o se saienitisi faʻapea foʻi ma se tusitala o tala faʻasolopito taumatemate na ia fuafuaina se seti o tulafono mo soʻo se robotic intelligence: o tulafono e tolu. Faʻaalia muamua i le 1940s ma o se vaega o lana tala fatu puupuu ua faaulutalaina 'I Robot' na latou taʻua ai:

Tulafono Muamua: E le tatau i se robot ona faamanualia se tagata soifua pe, ona o le le gaoioi, e faatagaina ai se tagata soifua e faamanualia.

Tulafono Lona Lua: E tatau i se robot ona usitaʻia poloaiga e tuʻuina atu i ai e tagata soifua, vagana ai ua feteenai na poloaiga ma le Tulafono Muamua.

Tulafono Tolu: E tatau i se robot ona puipuia lona lava ola pe afai e le feteenai lena puipuiga ma le Tulafono Muamua po o le Tulafono Lona Lua.

Asimov mulimuli ane faaopoopo se "Zeroth Law" faapea foi:

Tulafono o le Zeroth: E le tatau i se robot ona fa'aleagaina tagata soifua, pe, e ala i le le faia o se gaioiga, e fa'atagaina ai tagata soifua e fa'aleagaina.

O le Zeroth Law e faʻamuamua i isi tulafono, e faʻaalia ai o le soifua manuia o tagata soifua atoa e sili ona taua. O nei tulafono e fausia ai se vaega taua o le atulaulau talafatu a Asimov ma ua faaosofia ai foi talanoaga i le olaga moni ma le tulaga o le atamai faafoliga e faatatau i taiala talafeagai mo faiga AI.

E sa'o ea i latou? Ou te iloa pe a tatou tilotilo i nei tulafono ua tatou mafaufau ma le loto i ai e uiga i le afaina o le tino, ae faapefea le afaina faaleaoaoga po o tupulaga. Tatou te manaʻomia se seti o tulafono e le mafai ona faʻasalaina mo la tatou auala faʻavavevave i le General AI? Mo se faʻataʻitaʻiga faigofie o le faʻalavelave faʻaleagaina e mafai ona tatou toe foʻi i tua i fegalegaleaiga faʻaagafesootai: aʻo tatou faʻaogaina AI mo aʻoaʻoga i tulaga o le atinaʻeina o tomai, o se tasi o tomai sili ona taua mo tamaiti laiti uma, fegalegaleaiga, atonu e le o taʻua tele. E lelei tele mo le lima tausaga le matua ona i ai o se uo faʻapitoa, ae a mafai e lena uo faʻapitoa ona tuʻuina atu ia i latou fautuaga e faʻavae i luga o laina o tulafono e fausia ai se chatbot e tatau ona tatou faʻatau. O le mea moni o le chatbot poʻo soʻo se ituaiga AI o le a tuʻuina atu se tali i se fesili faʻalagona naʻo le faʻavaeina o le gagana, ae le o le lagona.

Atina'e agafesootai ma Faalelagona e atiina ae ai le iloa e le tagata lava ia, tulafono faatonutonu faalelagona ma lagona alofa. Faatasi ai ma nei elemene ua faʻaleleia atili le tomai e fesoʻotaʻi ai le tasi ma le isi ma le faʻaogaina o AI, o tamaiti aʻoga e faʻaalia manino i latou lava ma se malamalamaga o latou lagona e uiga i se autu patino. O se vaega taua foi o le faatonutonuina o le tagata lava ia pe a tatou malamalama i lagona tatou te maua i se autu i aoaoga: ua lafo mai ea se autu o se solo, pe o se mea na tupu faasolopito e ma'i ai i tatou? I se si'osi'omaga a'oa'oga, pe a saogalemu fa'alagona ma malupuipuia tamaiti a'oga, e mafai ona latou fa'atino atili ai le fa'atupuina o mea. O lena saogalemu o lona uiga o sootaga i le va o tamaiti aoga ma le aufaigaluega e sili atu ma sili atu ona aoga. O lenei malamalamaaga e mafai ai ona tatou iloa lelei le taua o faʻamatalaga tatou te maua ma pe faʻafefea ona faʻaleleia atili faʻafitauli tatou te feagai.

O le atinaʻeina o agafesootai ma faʻalagona e faia se sao taua i le faʻaleleia o le tuputupu aʻe o le tagata lava ia, faʻamalosia sootaga, ma le fausiaina o nuʻu lagolago ma felagolagomai. O nei tomai e saofagā i le faʻaleleia atili o le soifua maloloina o le mafaufau, fesoʻotaʻiga lelei, ma se atamai faʻalagona maualuga: e taua uma i le vaitau o faʻamatalaga.

Manatu faaalia ma Faaleleia

E mafai e se afi afi AI ona tali patino atu i se tamaititi aoga e faʻamalosia ai se taumafaiga sili atu ma ausia. O le a le tele o le tali mai a AI e fausia ai se isi cog i totonu o le masini nai lo le tua ma luma ma se tamaititi e mafaufau ia te ia lava? O manatu faaalia ma le faaleleia o vaega taua ia o le tuputupu ae o le tagata lava ia, atinaeina faaleaoaoga, ma le manuia. Latou te faʻatagaina tagata taʻitoʻatasi, 'au, ma aʻoga e aʻoaʻo mai o latou poto masani, faʻaleleia a latou fuafuaga, ma ausia tulaga maualuga o faʻatinoga ma mea fou. O loʻo i ai ni faʻalautelega moni i le faʻaaogaina o AI ma faʻamatalaga:

Fa'ailoga otometi o lona uiga o meafaigaluega e fa'aogaina e AI e mafai ona fa'autometi le faiga fa'ailoga mo tofitofiga, su'ega, ma su'ega. O fa'amatalaga vave o lona uiga e mafai e le AI ona tu'uina atu fa'amatalaga vave i tamaiti a'o latou fa'amae'aina tofiga po'o su'esu'ega, fesoasoani ia i latou e iloa mea sese ma vaega mo le fa'aleleia i le taimi moni. Fuafuaga tali fa'apitoa e su'esu'e fa'amaumauga a tamaiti a'oga ta'ito'atasi ma tu'uina atu manatu fa'apitoa e fa'atatau i o latou malosi, vaivaiga. E mafai ona fa'aogaina le tekonolosi o le Natural Language Processing (NLP) e au'ili'ili ai galuega tusitusi ma tu'uina atu fa'amatalaga au'ili'ili ile kalama, sitaili, ma le anotusi. E mafai e AI ona su'esu'eina tofitofiga e fa'atatau i pepa fa'avasegaina, fa'amautinoaina le fa'amalieina o fa'ailoga ma tu'uina atu i tamaiti a'oga ni ta'iala manino mo su'esu'ega. E mafai e AI ona tu'ufa'atasia ma au'ili'ili fa'amaumauga o fa'atinoga i tofitofiga ma su'esu'ega e iloa ai mamanu, aga, ma vaega e ono mana'omia ai e le vasega atoa se fesoasoani fa'aopoopo. O faiga fa'avae AI e mafai ona siaki ai le alualu i luma o tamaiti a'oga i le aluga o taimi, fesoasoani i faiaoga e mata'ituina lo latou tuputupu a'e ma iloa so'o se vaega o atugaluga. E mafai e AI ona tuʻuina atu faʻamatalaga i le auala e faʻaoga ai tamaiti aʻoga i faʻamatalaga, fesoasoani i faiaoga e faʻaleleia a latou taʻiala faʻaaʻoaʻoga ma auala faʻaalia. AI fa'aliliuga meafaigaluega e mafai ona fesoasoani i faiaoga i le tu'uina atu o fa'amatalaga i tamaiti a'oga e tautala i gagana eseese, fa'aleleia atili le fa'atasi. Ma o le amataga lenei.

O le mea lea e amata ai ona sau le AI ia te ia lava. Peita'i o le so'otaga ma le faia'oga fa'atonu po'o le ta'ita'i o le a fa'avasegaina ai manatu i le ala sa'o. O le faʻalagolago i le algorithm o le a fatuina ai faʻamatalaga, ae le o le mafaufau ma le gaioiga i le vaega a le tamaititi aoga. O le mea lea e mafai ai e le fesoʻotaʻiga faʻalagona ma le atinaʻeina o le saogalemu o le potuaoga e mafai ai ona matou faʻaogaina nei mea faigaluega i lo latou pito sili ona lelei: o se tamaititi aoga mafaufau ma se fesoʻotaʻiga lagolago ma le taʻitaʻiga a se faiaoga.

O tagata o punaoa sili

O tausaga fa'amatalaga e mafai ona faatauasoina i tatou i le toilalo o i latou tatou te tilotilo i ai ae o le mea moni e tatau ona tatou vaavaai atu i na toilalo e pei o latou manuia. O faufautua ma faʻataʻitaʻiga e le o taimi uma tatou te fiafia ai ma e le tatau foi ona tatou fiafia i ai. Ae peitaʻi pe a tatou suʻeina faʻataʻitaʻiga e ala i se faʻataʻitaʻiga faʻatupu AI o le a tatou faʻafeiloaʻi ma faʻataʻitaʻiga ua saeia mai faʻataʻitaʻiga sili ona lauiloa o loʻo i luga o le upega tafaʻilagi.

A tatou vaʻavaʻai i AI e manaʻomia ona tatou mafaufau i le avanoa e ofoina mai e ia o se aʻoaʻoga. O le maua o faʻamaumauga ma auala e mafai ai ona tatou mauaina ma aʻoaʻo mai ai e matua ofoofogia lava; ae a tatou oo mai i le faufautua, o le manaoga lena o le tagata. E le mafai e AI ona faʻaalia, e ala i le poto masani, pe faʻapefea ona atiaʻe manatu o loʻo ia te oe, faʻavasega le auala o loʻo e faia. Ae mo lenei mea e manaʻomia se tagata ma o latou poto masani. Pe mafai e se afi AI ona galue i lenei tulaga i le taimi nei poʻo le lumanaʻi e finauina. E manaʻomia se malamalama sili atu i le tagata o loʻo fesiligia le fesili nai lo le AI afi e mafai ona malamalama i ai, mautinoa i le taimi nei. O i'inei e mafai ai e le fa'aupuga fa'ale-aganu'u o le atamai fa'alagona ona fa'avaeina a tatou fa'ai'uga ma va'ai le taimi tatou te mana'omia ai le aga'i atu mai fa'amatalaga i fautuaga e fa'atatau i le poto fa'apitoa. Lea e tau atu i se mataupu faavae taua i aoaoga: O tagata o le punaoa sili ona taua.

Ole alagaoa tau a'oa'oga sili ona le fa'aaogaina i so'o se nu'u o tagata. Tatou te popole i o latou tafatafa, tatou te popole i o latou manatu, pe o le a faapefea ona latou tali mai: tatou te popole uma lava le tasi i le isi pe a i ai se taui o loo lamatia. Ae ui i lea, o le A'oga, ma e tatau lava ona avea, o se ta'aloga 'au. A e eli i totonu o nuʻu o loʻo siomia ai oe o loʻo i ai pea tagata e matua naunau e tutu i luga ma fesoasoani ia i latou e fia iloa atili e uiga ia i latou lava ma le lalolagi.

Ou te fiafia i faletusi fou a tagata tatou te vaʻaia i luga. O le sui lea o nuu (nuu) sa masani ona tausia a tatou fanau. I le AI ma le tausaga fou o faʻamatalaga o loʻo i ai se faʻalavelave o le omniscience i luga o le initaneti ma e taʻitaʻia ai tupulaga talavou, tamaiti ma tamaiti aʻoga, ese mai i latou e latalata ia i latou ma lesona taua e aʻoaʻo atu. Mafaufau i le tele o tagata tatou te maua i totonu o tatou nuu; e le na o matua po o matua matutua, ae o i latou na fananau mai i luma o matua matutua ma se vaaiga matua ese lava o taimi na latou ola aʻe ai.

Masalo e te vavalalata i se tasi na ola aʻe mamao, poʻo se tasi na ola aʻe i se sone feteʻenaʻi. O leo o i latou e tautala i se gagana ese pe ese foi le talitonuga o se vaega o se lalolagi fesootai ma a aunoa ma i latou e leai se avanoa e maua ai le talaaga ma le auivi e faia ai faaiuga lelei. Masalo o tagata e faia e le aunoa filifiliga e tatau ona aofia i lenei lisi: tagata faigaluega lautele, faipule, fitafita: i latou e auauna atu, taitai ma puipuia.

I le aluga o ou tausaga i le avea ai ma se faiaoga sa ou maua le avanoa e galulue ai ma nisi o matua maoae o tamaiti aoga. O totonu o nei vaega na ou maua ai le faʻamaoniga o le manaʻomia o fesoʻotaʻiga ma fegalegaleaiga a tagata i luga o mataupu sili ona lavelave.

O lenei polokalame na amata ai le olaga o se polokalame matata i se aoga nofotumau a Sikotilani. Sa ou le fiafia ona o le leai o se avanoa mo tama ma teine ​​e talanoa ai i tagata e uiga i galuega latou te faamoemoe e maua i se aso. O fa'aaliga o galuega sa fai i tausaga ta'itasi ma e le'i maua lava le avanoa mo talanoaga anoa. Sa ou valaaulia matua eo mai e lauga mo le luasefulu minute i le taimi. Sa tatau ona latou taliina ni fesili se lua: o le a lau mea e fai, ma aisea e sili ai? Sa manuia le polokalame ona sa maua ai le vaega o galuega sa misi le aoga ma maua ai se faavae e fausia ai.

O le aga'i atu i a'oa'oga fa'ava-o-malo i Saina na 'ou iloa ai o le tino matua sa fa'atauva'a i nu'u. O le a'oa'oina o le tausaga muamua o le IB le fatu o le silabus Talafa'asolopito o lo'o taula'i ile Talafa'asolopito (o va'aiga eseese i mea na tutupu fa'asolopito). Toe fa'afo'i le fa'atonuga muamua (afai e le malepe aua le toe fa'aleleia) Na vala'aulia a'u matua e ofo mai e avea ma se vaega o semina na taumafai e fa'amatala manatu eseese o le atunu'u i Talafa'asolopito. O le fa'amoemoe ia mafai ona auai so'o se matua e iai le poto masani e feso'ota'i ma tala fa'asolopito i so'o se tulaga.

O sauniga sa taitaia e se sui o le matagaluega o talafaasolopito ma taulai atu i fesili nei:

• E faapefea ona e vaai i le talafaasolopito o lou atunuu?

• O ai toa – aisea ua avea ai i latou ma toa?

• O ai tagata leaga – aisea ua avea ai i latou ma tagata leaga?

• Na faapefea ona aoaoina oe e vaai i isi atunuu i le aoga ma ou matua?

• Po ua suia lau vaaiga i mea ua mavae a o e matua?

O semina sa fa'atalanoa i le natura, o le fa'amoemoe o le fa'atupuina o mafaufauga fa'apitoa i le su'esu'eina ma le molimauina o tala fa'asolopito. Na molimauina e matua le tele o aso mulimuli o Imperial Singapore, o aso muamua o le vaeluaina o Initia, le pa'ū o le Berlin Wall ma le olaga i le taimi o le Cultural Revolution. O nisi o sao mata'ina e le'i maua mai ia i latou sa i ai so'otaga i nofoaga taua po'o mea na tutupu, ae o i latou o latou manatu na sau mai le fefiloi, sitiseni lua, pe na ola a'e i fafo.

Sa latou talanoa foi i ni auala e lei mafaufauina e tamaiti aoga. O le fesili a le Emepaea mo se faʻataʻitaʻiga na vaeluaina pe o le pulega a le malo e lelei pe faʻaleagaina. O le mataupu e uiga i le pa'ū o le pa o Berlin na vaʻavaʻai i mata o se talavou. O le a le uiga moni o nei mea mo tagata i le fatu o mea na tutupu?

E leai se tasi o nei aafiaga, o lenei malamalama na maua i luga o le initaneti i fafo atu o talanoaga i totonu o na potu. O le avanoa e va'ai ai i mata o isi atunu'u mamao na maua ai se feso'ota'iga ma e ala i lena feso'ota'iga le si'osi'omaga sili atu mo le faigamalaga a'oga a tamaiti.

Faatasi ai ma vasega o matata o au fegalegaleaiga e sili ona ou fiafia i ai ua fai si lautele. Sa i ai le Pule Sili o le kamupani taimane, o loia ma tusiata; ae e lua e tulaga ese mo au.

O le mea muamua, o se tasi na maua le mea o le a faamatalaina e le toatele o talavou o se olaga fiafia. O se tagata musika na liliu i le faalauiloaina o musika, sa latou fegalegaleai ma galulue faatasi ma nisi o igoa sili ona lauiloa i pisinisi faʻaalia. O nei ituaiga o tagata o se faʻamanuiaga mo tamaiti aʻoga aua e mafai ona latou faʻaalia le faʻaaliga o le malamalama i se taimi vave ma faigofie tele. Ioe sa latou maua se olaga papa ma ta'avale, ioe sa latou feiloa'i i tagata uma i fa'aaliga fa'ailoga: peita'i o mea latou te faia o le galue malosi.

Nai lo le alu i luga o latou pito sili ona lelei, a latou konaseti sili ona lelei poʻo a latou musika e sili ona fiafia i ai (e ui lava na faʻamaonia e Ed Sheeran e manaia), na latou talanoa e uiga i mea faʻapitoa e faʻavaeina ai mea na tutupu. Na latou aveina tamaiti aʻoga i le faigamalaga mai le amataga seia maeʻa ma faʻamatala tonu pe faʻafefea ona tuʻufaʻatasia se mea na tupu, o le faʻatusatusaga o tupe mama, o aʻafiaga e aʻafia ai, tomai e manaʻomia e faʻatautaia ai se galuega lavelave ma pe faʻapefea ona latou mafaufau i le faia o mea lava e tasi .  

O se tulaga lamatia o AI, o le tausaga faʻamatalaga, o loʻo tuʻuina mai ia i tatou le faʻamaʻi, faʻapipiʻiina, faʻapipiʻiina o ata o le lalolagi. O se tasi mai lena lalolagi, e mafai ona tatala mata ma mafaufau o tamaiti aoga e faaleaogaina o latou manatu sese, o se meafaigaluega taua tele lea e fesoasoani ai i tupulaga talavou ia faia ni faaiuga e uiga i latou ma po o fea o loo taoto ai latou fiafia.

O le lona lua o le Malter. Ioe, ou te le iloa foi po o le a lena mea. Sa latou fa'atautaia se tasi o faiga fa'alata tele (e pei o le tapenaina o saito mo le gaosiga o le ava) i Peretania. Sa na o ni nai tamaiti aʻoga na liliu mai i se tasi o faʻamatalaga sili ona aʻoaʻoina ma mataʻina i matata na ou vaʻaia.

Na talanoa puupuu le failauga e uiga i le faagasologa ma le auala na latou oʻo ai, e moni lava o se galuega faʻapitoa, ae o loʻo i ai so latou tomai faʻasaienisi lautele. Ona latou toso mai lea o faʻataʻitaʻiga o saito, meaʻai meaʻai ma se faʻaaliga faʻataʻitaʻi na faʻaalia ai le mea na sao moni ai lenei vaega itiiti o le gaosiga o meaʻai.

E manino lava na matala ai mata mo tamaiti aoga, ae na aumaia ai foi i le fale le manatu o le lautele. O avanoa latou te le'i va'aia. I totonu o aʻoga e masani ona tatou feagai ma tamaiti aʻoga pe a uma le 14 o latou tausaga e mulimuli i se ala e avea ai ma nauna. O se loia, o se fomai, o se inisinia: o nauna ia e manaomia e mafai ai e tamaiti aoga ma o latou aiga ona sii i luga o latou ulu ma lagona le mitamita i le mauaina o lena pine; ae peitai o le lalolagi e sili atu ona lavelave nai lo lena ma avanoa faapenei; talanoaga o galuega laiti a tagata na olaola i ai, e maua ai e tamaiti aoga ma tupulaga talavou (e oo lava i tagata matutua) se avanoa e iloa ai auala mo i latou latou te lei mauaina. E fa'aosofia ai i tatou e va'ava'ai toto'a.

Ole lu'itau lea ile AI ma le fa'amatalaga tausaga e tatau ona tatou feagai. O le mamafa o manatu ma manatu kulupu e faʻaliliuina i le algorithmic bias e faigofie lava. I le taumafanafana o le 2023 e fai ai se fesili faigofie e uiga i 'galuega sili ona lelei' o se AI talatalanoaga e maua ai le soifua maloloina ma vailaau, tekinolosi ma IT, inisinia, saienisi ma suʻesuʻega, pisinisi ma tupe, ma tulafono ile pito i luga ole lisi. E leai se nuance (ae le itiiti ifo) e mafai ai e tamaiti aʻoga ona eli loloto i avanoa o vaega e ono fiafia i ai. O lena avanoa e oo mai e ala i fesootaiga ma tagata. Manatua, e lelei tagata, latou te fesoasoani ia te oe pe a e fesili.

Mafaufau i tagata o lou nuu. O ai i latou ma o a mea ua latou faia. I totonu o alalafaga uma o loʻo i ai le tamaoaiga o le poto masani ma le poto. O tomai e manaʻomia e olaola ai i le AI ma faʻamatalaga tausaga e le o toe teuina e le tele o faʻalapotopotoga ma iunivesite, o tomai ia e mafai ona tatou aʻoaʻoina mai o tatou tuaoi ma a tatou uo. O tagata e tautatala i le tele o gagana, tekinisia ma enisinia, oi latou ua manumalo i faʻalavelave tetele, tamomoʻe ma toe amataina o latou olaga, o i latou e vaʻai i le lalolagi i se auala ese ia te oe ma naunau e finau ma talanoaina. O le agalelei, mataala, malolosi ma i latou e tausia isi: o loo siomia uma i tatou ma afai tatou te aapa atu o loo i ai le olaga atoa o aafiaga iina e aoao mai ai.

O le suiina o se komepiuta ma fai i ai se fesili o le a avatu ai ia te oe faʻamatalaga uma e te manaʻomia, ae pei ona fai mai se faiaoga tuai ia te aʻu: 'o le poto faʻapitoa o le ki'. O lo tatou malamalama i le talaaga o le a mafai ai ona tatou aapa atu ia i latou o loo siomia ai i tatou ma fatuina se aoaoga o le a aumaia ai ia i tatou tomai ma agavaa tatou te manaomia mo le agai atu i le isi 20 tausaga, po o le itiiti ifo o se vaaiga o le a latou i ai ma pe faapefea. e alu atu ma maua mo i tatou.

Mataupu 4: O mea e le mafai ona tatou talanoa i ai, e tatau ona tatou pasia ma le leoa.

O le luʻitau mulimuli, o le vaega mulimuli o sauniuniga mo le AI ma faʻamatalaga tausaga o le malamalama lea i fesoʻotaʻiga. O se tasi o au toa o le Faifilosofia Ludwig Wittgenstein. E mo lana galuega ma lana auaunaga: o se tasi o tagata sili ona popoto na soifua mai na ia faʻaaluina le tele o le Taua Lona Lua a le Lalolagi o se leoleo i totonu o le taulaga i Lonetona Falemai, faʻamalosi i le osofaʻiga ma laveaʻi ola. O ona manatu o se taumafaiga lavelave e faavasega le auala tonu tatou te fesootai ai. O loʻo i ai se laina lauiloa o se tasi o ana tusitusiga: "o tapulaʻa o laʻu gagana o tapulaʻa ia o loʻu lalolagi".

A o avea o ia ma se tagata aoga ma polofesa o le filosofia o le gagana, ou te manatu e tele auala tatou te fesootai ai na te lei mafaufauina. Pe a tatou talanoa e uiga i le gagana a o tatou vaai i upu pe faalogo i upu, e masani lava e tele isi vaega o lena fesootaiga e maua mai i mea ua uma ona tatou talanoaina: talaaga, sootaga; se elemene tagata e masani ona misi mai tusitusiga avanoa. O le matou fa'aogaina o le gagana o se taumafaiga e fa'amatala uiga, ae ou te matua masalosalo lava matou te feso'ota'i ma le 100% sa'o.

O lo'o i ai se ituaiga o su'esu'ega tusitusi e ta'ua o le CDA (Critical Discourse Analysis) e ono fesoasoani e fa'amalamalamaina le mataupu iinei. O le CDA o se faiga e su'esu'e ai le gagana tusitusi, tautala, po'o le gagana va'aia ina ia malamalama ai i le fa'avaeina o le malosiaga, manatu, ma le fa'aagafesootai fa'aagafesootai e fa'atusa ma fa'atulagaina e ala i lauga. E fa'amoemoe e fa'ailoa uiga natia, fa'aagafesootai, ma auala e fa'aoga ai le gagana e fa'atumauina pe lu'i ai tala iloga. O lenei su'esu'e loloto i le uiga e matua faigata lava pe a tatou fa'alagolago i se leo fa'atupuina komepiuta.

E mafai ona tatou ave se faataitaiga mai le lauga a Paul B. Bull. O se lauga mai le 1917 ua faaulutalaina 'O le Taulaga a le Soldier' ​​ma sa lomia i le taimi o le Taua Tele i se tuufaatasiga o lauga. E le o se mea uiga ese lea na tupu ae o le tele o isi Epikopo ma Faifeau o tulaga eseese na faia foi lea lava mea.

I lenei itula maualuga o le taunuuga o Egelani pe a tulai o ia i luma o le lalolagi o le siamupini o le saolotoga e le tatau ona tatou tuuina atu se tapulaa i lo tatou agaga o le ositaulaga o le tagata lava ia. Na amata le taua i le folafolaina o mataupu silisili faaleagaga o le Amiotonu ma le Amiotonu, Saolotoga ma le Upumoni - o se tusi na toe fafagu ai le agaga o Egelani ma avea ai lenei taua o se taua paia, o se osofaʻiga moni.

O le vaaiga a le au tusitala i le lalolagi e pei ona fai ma sui o lenei lauga o se tasi o faauigaga manino i nisi itu, ae le o isi. O le faufale ose faifeau ma e tatau ona silasila totoa i le gagana o loo faaaogāina. Faatasi ai ma le malamalama i le tulaga o le tusitala o le faaupuga 'agaga o le ositaulaga o le tagata lava ia' ua faʻalauteleina le uiga mo se faʻataʻitaʻiga ona o loʻo i ai le manino faʻalelotu i le mataupu o le taulaga. O le fa'aogaina o le upu 'taua paia' a'o le'i ta'ua le 'tau'au, o le sootaga i le va o lotu ma le manatu e le mafai ona alofia. Ae leai se fili o loʻo taʻua: o le manatu e le manino ma le tautala. O le mea moni e faatatau i le taua o loʻo tau, ae o le fili o se faʻamatalaga, atonu e fefe le tusitala e talanoa e uiga i le oti o lona uso a tagata.

O le manatu o le tusitala o lo'o fa'aalia i upu filifilia ma le fa'atulagaina o le fuaiupu lona lua. Fai mai o ia na amata le taua i le 'folafolaga o mataupu silisili faaleagaga o le Amiotonu ma le Amiotonu, Saolotoga ma le Upumoni'. O le filifiliga o nei manatu ma a latou paga ua faailoa mai ai lona talitonuga i le tauamiotonuina o taua. O mea o loʻo lolomi, o lea o le mataitusi tetele o mataupu faavae e saʻo ma faʻaalia ai le taua o loʻo latou umia mo le tusitala. O lo'o fa'atulaga e le tusitala le aofia ina ia talia o le 'Amitonu ma le Fa'amasinoga' e tu'ufa'atasia ma a aunoa ma le tasi, e le mafai ona tupu le lona lua, e mafai fo'i ona fa'apea mo le 'Saolotoga ma le Upumoni'. O le uiga po'o le fa'amoemoe o le fa'aogaina o nei upu e le taua tele e pei o le pa'o o lo'o tu'uina atu ai e tau atu i le fatu o le fuaiupu ona o nei ta'iala na 'toe fafagu ai le agaga o Egelani'. O le tusitala o se tagata lotu ma o loʻo faʻaaogaina lotu e faʻataʻitaʻi ai Egelani ina ia mafai ai ona faʻafeiloaʻi le au faʻalogo Igilisi i lona auala e mafaufau ai. O le fuaiupu mulimuli, 'se taupulepulega moni', o loʻo faʻaalia ai le manatu o le tusitala e faʻaalia ai lona lagona a aunoa ma le itu faʻalelotu i le feteenaiga e le o se faʻalavelave moni. O le mea lea e talitonu ai le tusitala o le taupulepulega ma le tapuaiga e o faatasi.

A'o tatou va'ava'ai atu i le lumana'i i le vaitau o fa'amatalaga, e mana'omia ona iloilo toto'a le auala tatou te fa'aogaina ma maua ai le gagana ma isi ituaiga o feso'ota'iga. Pe a tatou tuuina atu le laisene i se komepiuta e fai ai a tatou upu, o tatou leiloa se mea pe faaopoopo se mea? E moni e i ai le saoasaoa i la tatou itu, ae o le lavelave o le poto masani faaletagata ma le loloto o le gagana e tatau ona le filifilia e tuua ai i tatou e manaʻomia se faʻamatalaga sili atu mo lo tatou fatuina poʻo le mauaina o fesoʻotaʻiga.

Aoaoina

A tatou talanoa e uiga i le aoaoina e tatau ona tatou taulai atu i elemene o fesootaiga. Fai mai Plato o le aʻoaʻoina ua na o se faagasologa o le manatuaina, e ese le manatu o ia o le poto uma ua i totonu ia i tatou. O le manatu o Aristotle na faʻavae i luga o le mataʻituina, e fai si ese ma na ia finau tatou te aʻoaʻoina e ala i le matauina o mea ona tatou faia lea o tatou manatu e faʻavae i luga o lena matauga (na ia malie e manaʻomia le tala).

O le taimi lava tatou te oʻo ai i le matua o le faʻamalamalamaina o tagata e pei o John Locke e talanoa e uiga i le poto e sau mai le poto masani aʻo Rousseau e foliga tutusa lava ae fautuaina mo le aʻoaʻoina o siosiomaga ma fautua mai e maua e tamaiti le fia iloa masani (O aʻu ma Rousseau). O le taimi lava tatou te oʻo atu ai i le Immanuel Kant e uiga uma i le fatuina o le malamalama ma le malosi e ala i se fausiaina tatou te fausia. Na'o le mea mulimuli lava pe a tatou oʻo atu i tagata e pei o John Dewey ua amata ona tatou vaʻavaʻai i manatu faʻaonaponei o aʻoaʻoga aʻo ia finau mo tamaiti aʻoga e mafai ona fatuina a latou lava manatu ma manatu.

I aso nei, pe a tatou talanoa e uiga i le aʻoaʻoina o loʻo tatou fausia i luga o mea uma na muamua atu: o manatu o le talaaga, fesoʻotaʻiga ma fesoʻotaʻiga o loʻo umia uma i le faitau afe o tausaga o loʻo tatou atinaʻeina o tatou manatu. I aso nei, i lenei vaitau o faʻamatalaga latou te matua taua tele le fatuina o le faʻavae e feagai ai ma le maua uma o faʻamaumauga, ae faʻapea foʻi le faigata i le faʻatautaia o le va o tagata ma leo komepiuta.

O la matou tauiviga ma le faʻaogaina o AI peitaʻi o algorithms e aunoa ma se sauniuniga talafeagai e ala ia latou faʻamalosi, poʻo le lava faʻamatalaga e le mafai ona aʻoaʻoina, pe fatuina. Latou te toe fuata'i ma toe fa'apipi'i. I le vaitau o AI e tatau ona tatou malamalama i mea o loʻo tatou aʻoaʻoina ma vaʻavaʻai i fesoʻotaʻiga ma le faʻaogaina o le gagana e ala i lena faʻavae. Aisea ua ou i ai iinei?

E faapefea to fai se fesili

I le tausaga o AI o le a suia lenei mea. Atonu tatou te va'ai moni lava ua suia a tatou gagana a'o tatou va'aia le fa'ateleina o le fa'aogaina o fa'amalosi i a'oga ma fale faigaluega. O le mana'oga e fa'ama'oti ma toe fa'aleleia atili o le a fa'ateleina ai le fa'avasegaina o le gagana. I le avea ai o se meafaigaluega suʻesuʻe AI faʻatagaina fesili ma mulimuli ane faʻamamaina o lena suʻesuʻega taulaʻi e faʻamaeʻaina vave nai lo se isi lava metotia, e faʻaaogaina foi i lena faiga e mafai ai ona tatou faʻaogaina AI e avea o se laupapa faʻalogo ola moni.

O loʻo i ai se avanoa i le faʻaitiitia o le mafaufau ole AI o se meafaigaluega, ma sili atu o se paaga pe a amata ona e faʻaaogaina le faʻataʻitaʻiga faʻatupuina e tali ai fesili, pe afai o na fesili e mafai ona faʻafetaui ina ia sili atu le manino, sili atu le eseesega e tatala ese ai. laina ole su'esu'ega. E mafai foi e tamaiti aoga ma faiaoga ona mafaufau pe faapefea ona latou suia le saoasaoa, eseese ma uiga ese o a latou fesili. O le faigofie e mafai ona tatou lafoaʻia se tali fesili e mafai ai ona sili atu le tuusaʻo i la tatou auala i le faʻaogaina o le meafaigaluega. E mafai foi ona tatou matua ese lava i fesili e lafo ai ni avanoa fou. AI e leai ni lagona, o lea e leai se filemu, le fiafia, tagata i totonu o le potu pe a le fua mai se laina ole fesili. E mafai ona fausia se aganu'u o su'esu'ega e mafai ona fesoasoani i tamaiti aoga ma faiaoga ma matua a'o latou alualu i luma i la latou faigamalaga faaleaoaoga.

AI o se faiga e ui ina fesiligia fesili e uiga i le taimi nei poʻo le lumanaʻi o loʻo faʻaogaina faʻamaumauga e foliga mai i tua. O se vaivaiga lea o le faiga e tatau ona amanaia e i latou o loʻo faʻaaogaina soʻo se polokalame AI. Faatasi ai ma lenei faiga o se faaletonu masani e tatau ona foia e ala i le faia o le fesili saʻo, poʻo le saʻo vave. Lea e toe taitai atu ai i tatou i le natura o uunaiga ma le auala e suia ai la tatou auala. O lenei tulaga fa'apitoa e mana'omia ai fo'i le iai o fa'amatalaga tau a'oa'oga ma le tagata lava ia ina ia fa'atulaga ai le fesili i se auala e 'alofia ai le fa'aituau o lo'o iai i totonu o le faiga ona o le vaita'ele o puna'oa e toso mai ai ana tupulaga.

O loʻo i ai le tele o taʻiala i luga ole laina e uiga i le faʻasaʻoina o le saʻo vave mo AI, ae o le toʻatele oi latou o le a misia le mataupu o le faʻaituau poʻo le aʻafiaga o le potu faʻalogo lea e mafai, ma le le iloa, e tuʻuina atu ia te oe le mea o loʻo e sailia. O se mea moni e o'o lava i le tagata su'esu'e sili e mafai ona fa'asusu i le mulimuli i fa'amaoniga e fa'amaonia ai lona manatu nai lo le ata lautele: ae o le mea fo'i lena o le fa'aaloalo mo le fa'amatalaina.

E fa'apefea ona tusia se fa'amatalaga lelei mo AI? Ua vave tele le suiga o le tekonolosi mo a'u e avatu ai ia te oe se mea e le tuai i le taimi e uma ai le fuaiupu: ae peitai ou te manatu o vaega nei e tolu o se amataga, e faatatau tonu i a tatou vaega e tolu:

  1. Si'osi'omaga: O le fa'anaunauga e fesili mo se mea fa'apitoa: fa'aaoga se upu fa'atino. (E faapefea, aisea, o le a, o afea, o ai, o fea ma isi)
  2. Feso'ota'iga: Ua e fa'avasegaina le fa'atonuga? Pe lava fa'amatalaga i le fesili e fa'amautinoa ai e fa'apitoa le tali.
  3. Feso'ota'iga: Ua e fa'ailoa mai le auala e te mana'o ai i lau tali?

O le mea moni e aunoa ma vaega muamua e lua o la tatou talanoaga: faʻamatalaga ma fesoʻotaʻiga, o le a le mafai ona e faʻafesoʻotaʻi lelei ma le faʻataʻitaʻiga AI generative, pe iloilo lona taunuuga. E moni lava lenei mea pe a tatou faʻalauteleina le manatu o le fesiligia i suʻesuʻega. AI e mafai ona avea ma metotia su'esu'e taua, o nai vaega ia e sili atu ona lata mai AI fa'ata'ita'iga e mafai ona fesoasoani i ai.

  • Iloiloga o Tusitusiga ma Faʻamatalaga Faʻamatalaga
  • Fa'atupuina o Manatu ma Mafaufauga Loloto
  • Tusia ma Fa'atonu
  • Fa'amatalaga Fa'amatalaga ma Fa'amatalaga
  • Fa'amatalaga Fa'amatalaga ma Fa'afaigofie
  • Fa'aliliuga Gagana ma Fa'asinomaga
  • Coding ma Polokalama Fesoasoani
  • Fa'ata'ita'iga ma Fa'ata'ita'iga
  • Manatuga Amiotonu ma Tulaga Tautusi
  • Tulaga ma Fesootaiga
  • Iloiloga ma Manatu Faaalia a tupulaga
  • Galulue fa'atasi ma su'esu'ega va'ava'ai
  • Fausiaina o fesili su'esu'e ma fa'atalanoaga
  • Su'esu'ega Fa'asologa ma Fa'atonuga i le Lumana'i
  • Su'esu'eina Fa'amatalaga ma Su'esu'ega Fa'amatalaga

O le a'oa'o atu ma le AI e mafai ona faigofie e pei o le fa'asa'olotoina o tamaiti a'oga ma se seti o ta'iala autu. Ae sili i mea uma, ia manatua e tatau ona e faʻafesoʻotaʻi mea o loʻo taʻu atu ia te oe i mea e te iloa ma vaʻaia o se vaega o lau faʻamatalaga patino.

O le alu i luga ole laiga e faʻaumatia ai tomai faʻapitoa

Ole popolega tele lea ole falefaigaluega, matua, faiaoga, faipule. O lo'o i ai le tele o tomai eseese e na'o le a'oa'oina i totonu o le a'oga po'o le fale. O a mea tatou te aoao atu pe a tatou aoao atu i le aoga?

O se tasi o faʻataʻitaʻiga o lenei mea pe a tatou talanoa e uiga i le matematika. O le to'atele o tatou e le fa'aaogaina fua fa'atusa, o le to'atele o tatou e le fa'aaogaina fua fa'atatau, peita'i o le mea e mana'omia ona tatou fa'aogaina o tomai fo'i fa'afitauli e a'oa'o mai e le matematika. O potuaoga o aʻoga tetele i le lalolagi atoa e tumu i faiaoga o le matematika o loʻo aʻoaʻoina le fofoina o faʻafitauli; o le matematika e na'o le ala latou te faia ai. E mafai foi ona tatou faapea atu e uiga i la'u lava mataupu o le talafaasolopito. O le talafaasolopito e le o se suʻesuʻega o tupu ma Masiofo poʻo le loloto loloto o taimi ua tuanai ae o se suʻesuʻega o faitioga, auʻiliʻiliga, masalosaloga. O le suʻesuʻega o le vaʻavaʻai i le taimi ua tuanaʻi ma taumafai e faʻamaonia le mea na tupu; va'ava'ai i fa'amaoniga uma ma filifili po'o fea e te fa'atuatuaina ae po'o fea e te le talitonuina.

O le Paiolo po'o le Kemisi o le mea lea tatou te a'oa'oina ai a tatou fanau i le metotia fa'asaienisi, lea tatou te a'oa'oina ai a tatou fanau e uiga i le faagasologa e uiga i le fa'ata'ita'iga, e uiga i fa'ata'ita'iga ma manatu fa'avae. O iinei tatou te avatu ai i a tatou tamaiti a'oga tomai latou te mana'omia e manuia ai i le lalolagi fou. O le a'oa'oina o mataupu e le o se taumafaiga e fa'aosofia ai tamaiti a'oga e a'oa'o meafaitino; i le vaitaimi o Google ma le AI e mafai e so'o se vale ona su'e se fa'amatalaga po'o se mea moni. O le a'oa'oina o nei mataupu o se taumafaiga e tu'uina atu i tama ma teine ​​o lo'o i lalo o la tatou va'aiga le tomai e fa'aaoga ai na fa'amatalaga, le tomai e sili atu ai.

I le va o avanoa i le va o tofiga ma tusi ma mea moni ma aso ma metotia fou o loʻo matou aʻoaʻoina ai isi mea: naʻo aʻu tulaga o fesoʻotaʻiga ou te finau e faapea,

  • Fesootaiga Lelei
  • Galulue faatasi ma le Taitaiga
  • Tautalaga a le Malo
  • Fa'atalanoaga ma Fa'auanau
  • Fesootaiga Vavalalata
  • Feso'ota'iga ma Fausia So'otaga
  • Feso'ota'iga Feso'ota'i Aganu'u

E o mai uma mai le potuaoga, ae e leai se vasega e tasi tatou te faʻaaogaina e atiaʻe ai nei tomai faʻapitoa: e avea ma vaega o le poto masani sili atu o se aʻoaʻoga faʻapitoa, fesoʻotaʻi, ma fesoʻotaʻi.

Saunoaga Lautele ma Feutanaiga

E tolu a tatou mataupu o le a avea ma vaega o o tatou olaga e sili atu nai lo se isi lava taimi i le aoga: musika, PE ma tala faatino.

O olaga uma lava e iai sona lipine. Musika, pao, aganuu ma taimi paganoa ua afifi uma i se upu e tasi. Matou te pepese i le taele pe a matou fiafia, matou te faaili, matou te paʻi i fafo. O se vaega tumau o le poto masani faaletagata. E tasi lou tino. O le mea e te nofo ai, pe e te faia lelei pe leai, o oe lava e fai ma mea e te manaʻo ai. O lesona na mai le PE i le amataga lava: fa'amaopoopo, pu'e, tamo'e, osooso; lea na liua i ta'aloga a le au ma tauvaga, uo ma au uo, ta'ita'i e oo lava.

Mulimuli ane tala faatino. Tatou te faia uma lava se vaega. E i ai auala eseese e vaʻai ai i lena faʻatinoga: atonu e pei o Jacques i le 'A e fiafia i ai' e te lagona e faapea "O le lalolagi atoa o se tulaga." Masalo e sili atu le faataoto a Iapani: e tolu ou foliga (po o matafaioi): o foliga e te faʻaalia i le lalolagi, o foliga e te faʻaalia i lou aiga ma foliga e te vaʻaia i le faʻata (o le ata sili ona moni o mea uma).

O lenei tala faatino o se mea e maua e a tatou fanau ma a tatou tamaiti aoga mai a tatou amio ma siosiomaga tatou te faʻaalia ai i latou. O tatou o faʻataʻitaʻiga latou te mulimuli ai. Ae peitaʻi o le tautala lautele, fegalegaleaiga ma le faʻafeiloaʻi o vaega tetele na aveesea mai tamaiti aʻoga i nai tausaga talu ai: muamua e Covid ma mulimuli ane e ala i le hybrid aʻoaʻoga. O le mafai ona tautala lelei e uiga i se manatu, ma talanoaina pe a luitauina, e tutusa lava le taua ma le mafai ona tusia se finauga malosi.

O le tautala i luma o le lautele, o le mautinoa i le faʻatasi ma isi o se tomai faigata e faʻatautaia, ae e mafai ona faʻatautaia. E taua le siosiomaga. O le lisi malosi ma le faʻaaloalo e atiina ae i totonu o le potuaoga, luga o le laulau 'ai, i le va o uo, uso ma isi mea o le laasaga muamua lea i le sauniaina o se tagata ina ia mafai ona tautala lelei ma tautala lautele. O a'u lava ia sa ou tauivi ma le popole i lo'u olaga atoa: o le latalata i le fitu futu le maualuga e mafai ai ona soona iloa e se tasi isi. Ua mafai ona ou tetee atu i lena popolega pe a ou tautala ona sa ou ola aʻe ma lena nuu lagolago, talanoa muamua i le fale, sosoo ai ma le aoga ona sosoo ai lea ma le iunivesite.

Tala faatino, tala faatino, talanoaga, felafolafoaiga, vasega tautala ma aʻoaʻoga Socratic e taʻitaʻia uma lava i tomai e manaʻomia e tulaʻi ai ma faʻafefe i latou i se fonotaga a le TED. O loʻo i ai le faʻaosoosoga e faʻafeiloaʻi AI e sui le tusitusiga ina ia faʻaogaina ai lena tautalaga sili atu le mamafa, sili atu ona loloto, atonu o se sitaili e vaʻaia i se isi mea. Ae ui i lea, o lenei mea e taʻitaʻia ai le itiiti ifo i se failauga sili atu i le lautele ae sili atu i le leaga o Barack Obama lagona. O le iloa e le tagata lava ia, o le talaaga, ma le malamalama i le auala e tuʻuina atu ai e le tamaititi poʻo le failauga upu e sili atu ona taua aua e foliga mai e sili atu le natura. O se tasi o vaega pito sili ona taua o tautalaga lautele o le tafe, le pao ma le faʻaaliga. Afai e le o ni au upu e te tauivi e tuʻuina atu i latou e sili atu nai lo se imeli. O le mea e sili atu ona tāua o le aganuu na te fausia, e pei ona taʻua ma le manino e Russell Brand: “Pe a e tautala mai i lou loto, e te faamalosia ai isi e faia faapea.”

O le a le fa'amatalaga tausaga ma le fa'atupuina AI e le tu'uina atu ia te oe o le tomai e fa'atauanau ai se tasi e te sa'o. E sau lena i tua o tomai ma tomai na e mauaina i luga o au aʻoga ma poto masani. E mana'omia muamua le tomai e fa'aoga lelei ai fa'amatalaga, ia i ai le mafaufau loloto i lau fa'atonuga, e tu'ufa'atasia ai fa'amaumauga ma ia faia ni fa'ai'uga e fa'atatau i le tulaga o le fa'afitauli. O le isi laasaga o le tu'uina lea i upu. Ina ia fa'atauanau e mana'omia ai le tele o tagata nai lo fa'amaumauga, peita'i, o le talepeina o nisi o vaega o failauga fa'atauanau, latou te fausia muamua le va ma a latou au maimoa; se sootaga moni. O failauga tauanau e mafai ona tautala i le gagana a latou aofia: atonu o se gagana fou (Na fai mai Nelson Mandela afai e te talanoa i se tagata i se gagana latou te malamalama i ai e alu i luga o latou ulu; talanoa ia i latou i la latou lava gagana ma e alu i le o latou loto), atonu latou te faʻaogaina faʻamatalaga e faʻafesoʻotaʻi atili ai i latou i la latou aofia. E fa'ailoa mai fo'i e le au fa'aoleole tala fa'amalosi: ae o nei tala e tatau ona fa'afeso'ota'i, e sili ona patino, ma moni, a leai e malepe vave le fa'atuatuaga. O le faʻamaoni e taua pe a faʻatalanoa ma faʻaoleole isi: o le a fausia ai le faʻamaoni.

Faʻasalalauga

O le aʻoaʻoina o se isi gagana e pei o le avea ma se isi tagata e tusa ai ma le tala a Haruki Murakami, na alu atili ai Charlemagne ma faʻatusatusa i le i ai o se agaga lona lua. O laʻu lava manatu e pei o Victor Hugo "O le tagata e le iloa isi gagana, seʻi vagana o ia o se tagata atamai, e tatau ona i ai ni faaletonu i ona manatu."

O le tele o gagana ose mea taugata e tusa ai ma le toʻatele o loʻo faʻalagolago i faʻaliliuga polokalame ma le ubiquity o le Igilisi. O se mea moni e faapea o se tagata e ola aʻe i se siʻosiʻomaga Anglophone e tautala i le sili atu ma le tolu gagana e manatu i ai e latalata i se taulaitu po o se mea uiga ese. O le faitotoa i le aganuu, talafaasolopito, faauoga ma le tuputupu ae o le tagata lava ia e masani ona faia i le suesueina o se isi gagana. O le mea moni fa'ate'ia o le a'oa'oina o le gagana o lo'o fa'aitiitia: na'o le tasi vaetolu o Peretania e mafai ona faia se talanoaga i se isi gagana ma e na'o le 20% o tagata Amerika e a'oa'oina se a'oa'oga gagana.

Na tusia e Viorica Marian e uiga i le lautele o aoga o gagana eseese i lana tusi: 'The Power of Language'. O loʻo i ai le faʻamaoniga o le gagana lona lua poʻo le tolu e tuai ai le Alzheimer ma isi ituaiga o tuinanau i le fa i le ono tausaga, e maua ai e tamaiti le vave malamalama o le fesoʻotaʻiga i le va o mea faitino ma o latou igoa e faʻamaonia: e taʻitaʻia ai tomai faʻalauteleina e faʻavaeina ai le faavae mo e sili atu le alualu i luma meta cognitive faagasologa ma le maualuga o le faasologa o mafaufauga. O le tele o gagana e fa'aleleia ai le fa'atinoina o galuega fa'atino, fa'afaigofie ona taula'i i mea e taua ma le amana'ia mea e le taua, e mafai ai e tagata ona fai feso'ota'iga i le va o mea i auala e le o va'aia e isi ma maua ai le maualuga o togi i le fatufatua'i ma galuega mafaufau eseese.

O fa'ailoa mai e le AI ma le tausaga fa'amatalaga se vaitau fou o le fa'afetaia o le gagana, po'o se fa'atama'ia le tutusa o le Igilisi, o le fa'amoemoe mata'utia o se isi gagana ua soloiesea mai lo tatou malamalama e ala i le fa'aliliuga fa'aaoga fa'amau i luga o upega tafa'ilagi uma. O le mea moni e faanoanoa ai, o gagana ua mate, vave. UNESCO, i le faitauga mulimuli, na fa'amauina le 2437 gagana o lo'o lamatia. 2437 gagana o le a leiloa e faavavau ona uiga, solo ma uiga ese i se faiga fou fa'aonaponei e faigofie ona fa'aliliu. O le a se mea tatou te faia i lena mea?

I le tausaga AI, ou te finau e tatau i tamaiti aoga uma ona tuua le aʻoga ma gagana e 4 (tusa lava pe o se tasi o latou o loʻo coding). O le faʻalagolago i se algorithm e aumai ai le uiga e ala i le faʻaliliuga o se faʻataʻitaʻiga sili ona mataʻutia e seti. E leai se fa'ailoga po'o se iloiloga o le fa'amatalaga, leai se fa'aogaina o manatu fa'atauva'a i le fa'aliliuga, na'o se mea e sili ona fetaui e fa'atasi ai ma le ubiquity o le Igilisi, e fausia ai se fa'asologa fou o uiga. O le gagana o se mea e fesuisuia'i, o se meafaiola e tupu a'e ma fesuia'i i le taimi. O tatou naunau ea e faʻatagaina se algorithm e faʻaleleia uiga, e faʻagata ai lena atinaʻe?

Ole tausaga ole AI e sau ma lana lava gagana fou: coding. Pe o le python, Java poʻo se isi gagana faʻatekonolosi, o nei auala e faʻaalia ai le tagata i fesoʻotaʻiga komepiuta o le a sili atu ona lauiloa ma sili atu ona taua aʻo tatou alualu i luma. Ae ui i lea, e mafai ona faʻalavelaveina fesoʻotaʻiga faʻatekonolosi ona o le tekonolosi o loʻo tatou taumafai e faʻaaogaina. Le mana o le malamalama pe faʻapefea ona faʻailoga

E mafai e AI ona fa'aliliu lelei, tusitusi i le tele o gagana ma fa'atupu tulafono. O le malamalama i faʻamatalaga o fesoʻotaʻiga faʻapitoa e mafai ona vave leiloa pe a tatou vaʻai i faʻatonuga e tuʻuina atu i masini AI e faʻatupuina atili ma sili atu le lavelave polokalame galuega faatino. E pei lava o le fa'atonuga o fa'amatalaga ma le malosi o feso'ota'iga tatou te faia, o le fa'atonuina o le gagana o le fa'atonuina lea o taunu'uga tatou te manana'o ai. O le le mafai ona taofia le malosi o lena gagana i lima o tagata e faʻaogaina le AI generative process gate tausia lena faagasologa ma tuʻuina i lima o le AI faʻataʻitaʻiga nai lo le faʻaaogaina.

faaiuga

E le mafai ona ta'u faatauvaaina le taua o fesootaiga. Sa matou talanoa faigofie lava i luga e uiga i luitau ma manaoga o tausaga a sau. Fai mai Peter Drucker: "O le mea pito sili ona taua i fesoʻotaʻiga o le faʻalogo i mea e le o taʻua." O le mea matou te leʻi paʻi i ai o le tele o auala matou te fesoʻotaʻi ai: gagana, musika, faatufugaga, faʻasaienisi, faʻafesoʻotaʻi, faʻalagona, faʻaleaganuʻu, faaletino… e mafai ona faʻaauau le lisi. A aunoa ma lo tatou talaaga ma fesoʻotaʻiga o le a tatou le faʻaogaina nei vaega.

O le lamatiaga o AI o se faʻaitiitiga poʻo se faʻatapulaʻaina i le auala tatou te tuʻuina atu ai o tatou manatu, o tatou tagata moni i le lalolagi. Afai e fa'aoga lelei ose mea faigaluega lea e fa'aleleia atili ai le fatufatua'i, a fa'aoga le lelei o le a fa'alavelaveina ai le gaioiga a o tatou tamo'e mo le pito i lalo ma sili ona fiafia, sea, toe fa'asalalau e mafai ona tatou maua e ala i le fatuina o mea e fiafia i ai le toʻatele, nai lo le tagata. O le au fai mea fou o nisi taimi e ulavale, e masani ona manatu faapito i se mea sese, e le mafai ona vaai i fafie mo laau. Ae afai e leai se manuia o le avea ma tagata taʻitoʻatasi, o fea e sau ai le isi Newton, le isi Einstein, Camus, William Kamkwamba, poʻo Jack Ma?

O le a le mea e maua e le lumanaʻi?

O taunuuga umi ole AI ole matematega a soo se tasi. Ole fa'asologa ole taimi ile Artificial General Intelligence e tu'uina i so'o se mea e o'o ile seneturi; ae ui i lea, i se vaitaimi umi o le mea ua manino o loo i ai se manaoga ina ia saunia lelei le autalavou i aso nei mo se lalolagi o le a le tutusa ma o tatou lalolagi.

O le mea e manaʻomia o se toe faʻafouina, toe foʻi i le lautele o aʻoaʻoga na ofoina atu i aso ua mavae: tumu i faatufugaga, gagana, talafaasolopito ma faiga faʻapolokiki: o le natura faʻasaienisi, numera ma isi mea. O le manatu ua ou faataatia atu iinei, mo le lumanaʻi e tatau ona tatou toe mafaufau i le taimi ua tuanaʻi: o faavae o a tatou aʻoaʻoga i le gagana: Grammar, Logic and Rhetoric e tatau ona suia i le vaitau o faʻamatalaga i le talaaga, fesoʻotaʻiga ma fesoʻotaʻiga. Se Trivium fou mo le tausaga fa'amatalaga.

I le vaega i luga o le talaaga na ou finau ai i luga mo le faateleina o se aoaoga humanities, i le atinaeina o le tulaga o le lalolagi, i le tomai e manaomia e faaaoga tatau faamatalaga pe a tuuina atu, i le atinae o le faitio pe a tuuina atu i se upu ua faamoemoe o le talalelei. I le avea ai o se vaega o le vaega i luga o le fesoʻotaʻiga na ou finau mo se faʻaopoopoga, ae le o le faʻaitiitia o fesoʻotaʻiga a le tagata, o se upega tafaʻilagi i luga o le alalafaga e faʻamautinoa ai o le oʻo mai o AI tatou te le leiloa le poto masani poʻo le fesoʻotaʻiga patino e maua ai le tele. I feso'ota'iga, ou te finau mo le gagana fa'a gagana, mo le talisapaia o le tala'aga ma le feso'ota'iga pe a va'ai i le gagana, mo le fa'amaoni e fai ma fa'ailoga mo le lumana'i.

E na'o le avea lea ma vaega oo tatou olaga: talaaga, feso'ota'iga ma tomai tau feso'ota'iga i le fatu o tatou aso i lea aso, o le a mafai ai ona tatou fa'afetaia'ia le afa i le tafailagi. O le tausaga fa'amatalaga ma le fa'atupuina o le atamai fa'atupu o le a maua ai le tele o manoa fou i a tatou aufana, aū i totonu oa tatou utu, pulu i a tatou fana. O nei faʻataʻitaʻiga martial e naʻo le aoga pe afai tatou te aʻoaʻoina lenei augatupulaga ma i latou o loʻo oʻo mai i le uiga o le avea ma tagata, o le a le uiga o le fausia o se sosaiete mai le leai o se mea ma malaga tiga ua tele na i ai.

A aunoa ma o tatou manatuaga, a aunoa ma a tatou maa tu'i, e leai se mea e taofia ai i tatou. Ou te popole i le faigofie ua saunia i le vaitau faatekinolosi a sau atonu o le a opeopea ese o tatou atalii ma afafine.

O le ā la le tali?

Faalua i lalo. Aoao tagata o se mataupu. Aoao Europa, Aferika, Asia, Amerika ma le lalolagi suʻesuʻega. A'oa'o gagana ua lata ina mou atu. A'oa'o metotia fa'asaienisi ma su'esu'ega o le matematika. Aoao atu solo mai nofoaga mamao ma siva. Aumai tagata e te le fiafia i ai ma le ioe i ai i totonu o le potuaoga ma talanoa ia i latou ma le faaaloalo. Tuu atu i tamaiti se avanoa e iloa ai le lalolagi e ala i mea uma latou te faia ma fausia lo latou malamalama e ala i tagata, femalagaaiga, meaai, tusitusiga, ata tifaga, ma faatufugaga. Fausia se talaaga mo a tatou talavou e ala i le talafaasolopito ma faʻafesoʻotaʻi i latou ma tagata soifua ina ia latou o mai i le lalolagi o ni tagata matutua e mafai ona latou fesoʻotaʻi i ai i tulaga tutusa ma avatu ia latou fanau le mitamita i le lalolagi ua latou fausia ina ia mafai ona toe fausia, sili atu, lea tupulaga i lea tupulaga.

Manuia tele i fafo.


E tusa o le Tusitala

Barry Cooper, PRODIREKT

E 20 tausaga o le galuega fa'aa'oa'oga a Barry Cooper , i konetineta e 3, ma a'oga ta'uleleia e 4 i Lonetona, Edinburgh, Shanghai ma Dubai.

Talu ai nei, na ia fa'atulagaina le mataupu aoaoina fa'alea'oa'oga mo le Brighton College Dubai lea na fa'ato'ā fa'alauiloaina, a'o ia sailia fo'i le taimi e fatu ai ma fa'atonutonu ai se fa'aaliga fou o Galuega Taulima. Muamua atu, na ia lagolagoina le polokalame IB Diploma mo Talafaasolopito i le Wellington College Shanghai, o lana ulua'i gaioiga fa'avaomalo ina ua mavae le 8 tausaga i le 'au ta'ita'i i le a'oga nofotumau ta'imua a Sikotilani o Loretto i fafo atu o Edinburgh. Na amata lana galuega i le Epsom College, o se faia'oga o Talafaasolopito ma se Fesoasoani Faleaoga nofomau.

Na faitau e Barry le Talafa'asolopito i St Andrews ona ave lea o lona fa'ailoga matai i Stirling ma fa'atatau i tala fa'asolopito o The Crusades. O lo'o ia te ia fo'i le UK National Professional Qualification for Headship.


Saili atili mai PRODIREKT

Fa'asoa ina ia maua tala fou e lafo i lau imeli.

Tuua se tali