काही काळापूर्वी, 'द गार्डियन'मध्ये प्रकाशित झालेला एक मनोरंजक लेख माझ्या वाचनात आला, ज्याचे शीर्षक होते: खोट्या बातम्या ओळखण्यासाठी भाषा ही गुरुकिल्ली ठरू शकते का? हेतुपुरस्सर दिशाभूल करणारी भाषणे, लेख, वेबसाइट्स आणि सोशल मीडिया पोस्ट्स यांच्या वाढत्या प्रसारामुळे अनेक संशोधक खोट्या बातम्यांची भाषिक वैशिष्ट्ये कोणती आहेत, हे शोधण्याचा प्रयत्न करत आहेत. या लेखात असे नमूद केले आहे की, अनेक संशोधकांना असे आढळले आहे की खोट्या बातम्यांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या भाषेमध्ये साम्य असू शकते – खोट्या बातम्यांच्या लेखांमध्ये लैंगिकता, मृत्यू आणि चिंता यांच्याशी संबंधित शब्दांचा अधिक वापर केला जातो आणि अनेकदा अतिभावनिक भाषेचा वापर केला जातो. संशोधकांनी असे नमूद केले की प्रचारात "सत्य" आणि "स्वातंत्र्य" यांसारख्या अमूर्त सामान्यीकरणांचा वापर केला जातो.
पण सत्य आणि असत्य यांतील फरक ओळखण्यात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) किती अचूक असू शकते? असा युक्तिवाद केला जाऊ शकतो की, जशी AI खोट्या बातम्या ओळखण्यात अधिक पारंगत होईल, तसेच बॉट्सदेखील ओळख टाळण्यासाठी खोट्या बातम्यांचे संपादन करण्यात पारंगत होतील. खोट्या बातम्यांचा एखादा चलाख प्रकाशक आपल्या लक्ष्यित प्रेक्षकांना आकर्षित करण्यासाठी कथांना आकर्षक रूप देईल.
एखाद्या वृत्तसंस्थेची ओळख/प्रतिष्ठा ही प्रामाणिक किंवा विश्वासार्ह राहण्यासाठी प्रोत्साहन ठरू शकते का? कदाचित. वृत्त कंपन्या अनेकदा सरकारी नियंत्रणाखाली असतात, या वस्तुस्थितीव्यतिरिक्त, बहुतांश कंपन्या नफा कमावण्यासाठीच असतात, ज्यामुळे आणखी एक प्रश्न निर्माण होतो: खऱ्या वार्तांकनासाठी वेळ आणि संसाधने लागतात, तर खोट्या बातम्या जवळजवळ विनामूल्य तयार केल्या जाऊ शकतात.
होय, एखादे लिखाण आपल्या अपेक्षेपेक्षा अधिक अनौपचारिक आहे की नाही हे पाहण्यासाठी आपण त्याचे मूल्यांकन करू शकतो. त्यात भरपूर अतिशयोक्तीपूर्ण आणि जोरकस भाषा वापरली आहे का, हे आपण तपासू शकतो, तथापि, खोट्या बातम्यांशी लढण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे मन मोकळे ठेवणे आणि आपल्या माहितीचे स्रोत विविध ठेवणे हाच आहे. खेदाची गोष्ट म्हणजे, बहुतेक लोक त्यावर विश्वास ठेवतात, कारण त्यांना तसे मानायचे असते. आता महत्त्वाचे हे नाही की सत्य काय आहे, तर महत्त्वाचे हे आहे की सत्य म्हणून काय मानले जाते.
डेजान ट्रपकोविक
व्यवस्थापकीय संचालक, PRODIREKT
संस्थापक Verbalists Education & Language Network
कडून अधिक शोधा PRODIREKT
तुमच्या ईमेलवर नवीन पोस्ट मिळविण्यासाठी सब्सक्राइब करा.