O panorama educativo pospandémico presenta desafíos e oportunidades sen precedentes. Entre os problemas máis urxentes está o alarmante descenso no rendemento global do alumnado en materias básicas como matemáticas, ciencias e lectura. Agravando esta crise está a escaseza mundial de profesorado, que afecta tanto ás nacións en desenvolvemento como ás desenvolvidas. Pero, poden ter éxito as reformas curriculares se non hai suficientes profesores cualificados para implementalas?

17–XAN–2025 | O mundo pospandémico puxo ao descuberto as vulnerabilidades dos sistemas educativos a nivel mundial, con datos recentes como o TIMSS 2023 que expoñen un preocupante descenso no rendemento do alumnado nas materias básicas. Nuno Crato e Harry Anthony Patrinos , no seu artigo publicado por The Thomas B. Fordham Institute , ofrecen unha reflexión profunda sobre estas tendencias e propoñen estratexias para a recuperación.

Non obstante, a medida que avanzamos, persiste unha pregunta fundamental: que se conseguiu realmente desde que a pandemia puxo de manifesto estas lagoas educativas?

Pola nosa experiencia como asesor académico global que traballa en diversas rexións, a realidade é crua. Aínda que moitos gobernos e organizacións recoñeceron a urxencia de abordar as perdas de aprendizaxe, o progreso foi desigual e, nalgúns casos, alarmantemente lento. A natureza altamente polarizada do mundo actual complica o desenvolvemento e a implementación de políticas educativas eficaces. A educación, que antes se consideraba unha pedra angular do progreso social, corre o risco de quedar relegada a un segundo plano en medio de distraccións políticas e económicas.

A pandemia non só puxo de manifesto as debilidades dos sistemas educativos, senón que tamén provocou unha importante escaseza de profesorado que afecta tanto aos países en desenvolvemento como aos desenvolvidos. Moitos educadores abandonaron a profesión debido a baixos salarios, esgotamento ou insatisfacción, mentres que outros se reciclaron para novas carreiras ou buscaron oportunidades de ensino independente. Este éxodo obrigou aos centros educativos a loitar por manter unha educación de calidade.

Solucións localizadas e equidade na educación

Un desafío fundamental segue a ser a distribución desigual dos recursos, especialmente en moitos países en desenvolvemento. Os sistemas educativos destas rexións adoitan contar con financiamento insuficiente, e a mala xestión ou a corrupción impiden que os recursos cheguen ás escolas e aos profesores. Unha maior transparencia e un control local, apoiados por marcos de responsabilidade sólidos, son esenciais para garantir que os recursos se asignen de forma eficaz e cheguen a quen máis os necesita. As asociacións público-privadas poderían ser cruciais para impulsar a innovación e apoiar a reforma educativa onde os gobernos se enfrontan a limitacións.

Reforma curricular e apoio ao profesorado

A reforma curricular é fundamental para abordar as lagoas educativas, pero non se pode separar do apoio ao profesorado. Como destacan Crato e Patrinos, centrarse en materias básicas como as matemáticas e as ciencias é esencial. Non obstante, sen suficientes profesores cualificados para impartir estas leccións, os cambios curriculares terán un impacto limitado. O reto reside en garantir que o persoal docente estea suficientemente preparado para satisfacer as necesidades do alumnado. Os países deben atopar un equilibrio entre a actualización dos currículos e abordar a escaseza actual de educadores cualificados.

Unha estratexia despolitizada para a reforma educativa

A política educativa debe despolitizarse para lograr unha reforma significativa a longo prazo. As axendas políticas adoitan perturbar a estabilidade necesaria para un cambio eficaz. A educación debe ser unha prioridade social, non unha ferramenta política. Unha responsabilidade clara, a transparencia e unha atención ás necesidades do alumnado son fundamentais para impulsar a reforma educativa, independentemente do clima político.

Escepticismo sobre a reforma xeneralizada

Abordar a escaseza de profesorado require unha abordaxe holística: aumentar os salarios dos docentes, ofrecer desenvolvemento profesional e proporcionar unha maior flexibilidade para facer que a docencia sexa unha carreira máis atractiva. Países como Finlandia, que levan moito tempo investindo na formación e o status do profesorado, ofrecen leccións valiosas. A súa énfase na retención do profesorado e na educación de calidade proporciona un modelo para as nacións que loitan por manter os educadores nas aulas.

Aínda que mantemos a esperanza de que se produzan reformas significativas, somos cautelosos sobre as perspectivas dun cambio xeneralizado no contexto global actual. As presións políticas e económicas adoitan eclipsar a urxencia de abordar as necesidades educativas. O progreso real requirirá esforzos coordinados por parte dos gobernos, os educadores e os socios do sector privado. Non obstante, é probable que estes cambios se produzan gradualmente, o que require paciencia e unha atención persistente aos problemas reais en cuestión.

Dejan Trpkovic
Director xestor, PRODIREKT
Fundador de Verbalists Education & Language Network